05:25 26 Oktyabr 2020
Efir
  • RUB133.19
  • EUR12153.63
  • USD10371.76
Kolumnistlar
Havola olish
179031

Yevropa va AQSH yana bitta magʻlubiyatga uchrashi boshidan maʼlum boʻlgan siyosiy oʻyinga aralashishni istamaydi. Bunday oʻyinlar oxirgi yillarda shundoq ham koʻp boʻldi.

Belarusda boʻlib oʻtgan prezident inaguratsiyasiga Gʻarbning munosabati kutilganidek salbiy boʻlib chiqdi.

Dastlab Davlat deparatamenti vakili Aleksandr Lukashenkoni qonuniy saylangan prezident deb tan olmasliklarini xabar qildi. Ularning aytishiga koʻra Belarusdagi “saylov natijalari qalbaki boʻlgan” va “qonuniylikni aks ettirmaydi”.

Undan soʻng es YEI diplomatiyasi rahbari Jozep Borrelning bayonoti eʼlon qilindi. Unda Lukashenkoning yangi mandati «har qanday demokratik qonuniylikdan yiroq» deb ataldi. Hujjatda aytilishiga koʻra boʻlib oʻtgan inaguratsiya «mamlakat aholisining aksariyatining ixtiyoriga qarshi boʻlgan» va ular hozir oʻzlarining istaklarini koʻp sonli tinchlik namoyishlarida aks ettirmoqda»

Borrel baynoti koʻplab zaharxandalarga sabab boʻlishi mumkin desak xato boʻlmaydi. Masalan, AQShda boʻlib oʻtadigan saylov– qonundan tashqarida, chunki amerikaliklarning yarmi unga qarshi boʻladi. U yerdagi norozilik namoyishlari ham bir necha oydan beri toʻxtamayapti. Demak AQShdagi saylov natijasi qanday boʻlmasin – uni ham «aholi ixtiyoriga qarshi» va ho kazo deb atash mumkin.

«Demokoratik qonuniylik» degan ibora ham savollarga sabab boʻlmoqda. Demak demokratik boʻlmagan boshqa qonuniyliu uslublari ham bor va ularga koʻra Lukashenko – qonuniy prezident.

Gʻarbning soʻnggi harakatlarini aynan shunday ifodalash mumkin. Ular goʻyoki 2ta stulda oʻtirishga harakat qilayotganday. Bir tarafdan ochiqcha keskin shiorlar bilan poʻpisa qilinmoqda, ikkinchi tomondan esa Minskka nisbatan oʻta zaif va yumshoq choralar koʻrilmoqda.

© Sputnik / Mixail Klimentyev

Amalda Minskka qarshi qattiqqoʻl sanktsiyalar kiritilgani yoʻq. Ushbu maslala yuzasidan YEI ichida oʻzaro qarama-qarshiliklar paydo boʻldi: Kipr ushbu sanktsiyalarni bloklab, Turkiyaga ham ana shunday choralar koʻrilishini talab qila boshladi.

Gʻarbiy elchilar Belarusdan chaqirib olinmagan. Amerika boʻlsa 2008 yildagi mojarodan soʻng Belarus bilan dipomatik munosabatlarni tiklashga hararkat qilmoqda. Bir necha kun oldin AQSH xalqaro qoʻmitasi Minskdagi elchi nomzodini eʼlon qildi. 2008 yildagi Vashingtonning Belaruus kompaniyalariga sanktsiyalaridan keyin boshlangan diplomatik mojarodan soʻng ushbu mamlakatlarda elchi tayinlanmagan edi, ishlar «vaqtinchalik ishonilgan vakil» olib borayotgan edi.

Bu borada har qanday baland ovozda aytilgan gap – zaiflik va boʻlayotgan vaziyatga taʼsir qiladigan kuch yoʻqligini angladati. Aytish joizki, soʻnggi vaqtlarda Gʻarb oʻz taʼsir kuchi qayergacha yetishini va qayerga yetmasligini yaxshigina tushunib olgan.

Belarus saylovlariga ana shunday reaktsiya Venusuelaning achchiq darsi natijasi boʻldi desak xato boʻlmaydi. Gʻarbning 50dan ortiq mamlakatlari Xuan Guaydoni Venesuela qoununiy prezidenti deb tan olganiga 1,5 yildan koʻproq boʻldi. Lekin ushbu qaror mamlakatdagi vaziyatga hech qanday taʼsir  qilmadi – Nikolas Maduro haligacha Venesuela rahbari boʻlib qolmoqda.

AQSH va Yevropa Lotin Amerikasida joylashgan kichik mamlakatni nazariga olmasdan, «qovun tushurganlarini» unutgandek va oʻzlarini goʻyoki hech narsa boʻlmagandek tutishlari mumkin. Lekin Yevropa markazida joylashgan davlat bilan bunday fokus oʻtmaydi. Belarusning Donbass mojarosini hal qilish kabi muhim xalqaro jarayonlarda ishtirok etayotganini hisobga olganda – bunday qarorlar yanada muhim ahamiyat kasb etadi.

Bu borada Gʻarb tashabbuskorligini cheklab turgan yana bir omil – Bu Belarusdagi jarayonlarning aksariyati - Polsha loyihasi ekanidir. Axir Belarusdagi namoyishlar ortida aynan Varshava turibdi, aynan ular Belarus inqilobchilarining  siyosiy va media yordam bilan qoʻllab-quvvatlamoqda.

Lekin natija salbiy maʼnoda «zoʻr» chiqdi desa ham boʻladi. Buning uchun «Prezident Sveta»ning siyosiy-texnologik kurash uslublariga nazar solish kifoya. Ana shunday nom bilan yuritiluvchi Svetlana Tixanovskayaning instagrami - bu ishni qanday qilmaslik kerakligiga yaxshi misol boʻla oladi.

Polsha ushbu jangga bel bogʻlab kirishgan boʻlsa-da, lekin vaziyatni oʻzgartirishga uning kuchi yetmaydi. Ustiga-ustak Minsk ham ularga javob qaytara boshladi. OAVda Polsha mahsulotlarini Belarusga olib kirishda muammolar boʻlayotgani haqida xabarlar paydo boʻldi. Xullas, Polsha yana bir mrotaba oʻz doʻmini oʻzi bosib oldi, desak xato boʻlmaydi.

Endi boʻlsa, jannatga birovning tobutida kirib borishni istagan polyaklar, AQSH va Yevropa Belarusga qarshi bor siyosiy kuchini ishlatib, Lukashenkoni taxtdan agʻdarishini xohlamoqda, Varshava boʻlsa ushbu vaziyatdan oʻz geosiyosiy manfaatlari yoʻlida foydalanib qolgan boʻlardi.

Lekin na Berlin na Parij va na Bryussel yoki Vashington bunday maqsadlardan manfaatdor emas. Polshaning siyosiy oʻyinida yordam berish esa – ularga mutlaqo kerak emas.

Demak, Gʻarb kelajakda ham Minskka qarshi qattiq ogʻizaki sanktsiyalar kiritadi, lekin har qanday real mojarodan qochadi. Chunki Gʻarb, yana bitta magʻlubiyatga uchrashi boshidan maʼlum boʻlgan siyosiy oʻyinga aralashishni istamaydi. Bunday oʻyinlar oxirgi yillarda shundoq ham koʻp boʻldi.

Asosiy mavzular