04:01 29 Oktyabr 2020
Efir
  • RUB136.11
  • EUR12285.78
  • USD10359.88
Kolumnistlar
Havola olish
952 0 0

Amerikada prezident saylovlari yaqinlashgani sari, kutilmaganlik omili muhim. AQShda “oktyabr sovgʻasi” haqida gapirishni yoqtirishadi. Yaʼni nomzodlarning taqdirini hal qiluvchi biror bir hodisa yoki maʼlumot.

“Syurpriz” ham avvaldan hozirlangan, ham kutilmagan boʻlishi mumkin – nomzodning yorqin ishi, yangi kompromat, tabiiy ofatga munosabat, tashqi siyosiy odim.

Hozir bunday “syurpriz” har ikkala nomzodga darkor, lekin kompromat shunchalik koʻpki, “xavfli aqldan ozgan Tramp” yoki “uyqu bosgan Bayden va uning poraxoʻr oilasi bilan” kabilarga yangi biror bir narsani ilova qilishning hojati qolmagan. Tashqi siyosatga esa, amerikaliklar prezidentga ovoz berishda unchalik eʼtibor berishmaydi, reytingni qoʻshish mumkin.

Prezident boshqa mamlakat rahbarlari bilan biror bir narsa haqida kelishib olishi mumkin. Masalan, tinchlik oʻrnatuvchi shaxs boʻlish. Tramp soʻnggi oy ichida ikki marta buni bajardi: avvaliga arab-isroil sulhi, keyin Serbiya va Kosovo bitimi. Biroq bu amerikalik saylovchiga hech qanday toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir oʻtkazmaydi. Unga na Balkan va Yaqin Sharqning qizigʻi bor.

Lekin Tramp Afgʻonistondan qoʻshinlarni olib chiqishni ham tezlashtirmoqda. Rojdestvo bayramiga kelib barcha askarlarni u yerdan olib chiqishga vaʼda bermoqda. Buni bajarish qoʻldan kelmaydi, Rojdestvo ham 3 noyabrdan keyin oʻtgan keladi. Lekin barcha amerikaliklarga taalluqli boʻlgan bir narsa bor – qurollanish poygasi, jumladan, yadroviy.

Aynan bu yerda musaffo osmon toʻgʻrisida oʻz gʻamxoʻrligini koʻrsatish mumkin. Buni Trampni ham yaxshi koʻradi, axir u bir necha marta uning Kim Chen In bilan uchrashuvlari sababli AQSH yadroviy qurolga ega KXDR bilan urushmayotganini eslatib oʻtgandi, Klinton prezident boʻlganida esa falokat boʻlgan boʻlardi. Lekin oʻylab chiqarilgan “koreys tahdidi” allaqachon biroz yoddan koʻtarildi va “oktyabr syurprizi” uchun boshqa biror bir narsani izlash lozim.

Aftidan koʻrinishicha, Tramp buni topgan: u Putin bilan bitim tuzmoqchi. Ha, oʻsha uni toʻrt yildan beri u bilan aloqasi borlikda ayblab kelishayotgan Putin bilan, ustiga ustak soʻnggi haftalarda “rus izi” bilan bogʻliq voqealar Oq uydagi demokratchilar va Klinton shtabining maxsus operatsiyasi ekani haqidagi koʻplab tasdiqlar paydo boʻlmoqda.

Shunday ekan endi Tramp demokratchilar va “vashington botqogʻini” ularning oʻzlarining “rus mavzusi” bilan kaltaklamoqda – aynan siz haqiqiy fitnachisizlar, uydirma Tramp – Putin birligi emas! Tramp real Putin bilan u zoʻr boʻlgani va Putin uni hurmat qilgani uchun bitim tuzyapti – taxminan shunday Tramp amerikaliklarga oʻzining ruslar bilan shartnomasini sotmoqchi.

Gap nima haqida? Koʻp jafo chekkan va amal qilish muddati oʻz nihoyasiga 4 oydan kamroq qolgan SNV-3 (Strategik hujumkor qurollanish toʻgʻrisidagi shartnoma) haqida, shu bilan birga uni allaqachon deyarli koʻmib boʻlishdi. Biroq aynan Trampning oʻzi koʻmdiku? Ha, Rossiya hamisha uni uzaytish tarafdori boʻlgan – koʻzda tutilgan 5 yilgan. Vashington esa unga shartnomaning nafi yoʻqligini aytib, uni qaytadan yozish, ilova qilish va umuman uch tomonlama qilish kerakligini taʼkidladi.

Yaʼni unga Xitoyni ham qoʻshish kerak. Xitoy esa ushbu shartnomaga qoʻshishilishga hech qanday xohish bildirmadi va unda Rossiya va AQShga qaraganda bunday qurollanish bir necha baravar kamligini taʼkidladi. Moskva Pekinning ushbu pozitsiyasini toʻliq qoʻllab-quvvatladi va AQShning Xitoy borasidagi eʼtirozlariga uni muzokaralarga majburlash bilan shugʻullanmasligini aytdi.

Buning ustiga ular oʻzlarini shartnoma ularga qaraganda Rossiyaga koʻproq kerakday tutishdi va umuman agar Moskva Amerika talablarini 3 oktyabrgacha qabul qilishga shoshilmasa, keyin uzaytirish shartlarni yanada qatʼiylashadi.

Rossiya bunday arzon usullarga xotirjamlik bilan munosabat bildirdi. Pirovardida shartnoma har ikki tomonga kerak. Kreml Trampni bitimni imzolashga ragʻbatlantirishga urinmoqchi boʻlmagan, lekin oʻtgan hafta Vladimir Putin eslatdiki, Jo Bayden SNV-3 ni uzaytirish yoki yangi shartnomani tuzishga vaʼda bergan – va “bu kelajakdagi ehtimoliy oʻzaro hamkorlikning juda jiddiy elementi”.
Shundan soʻng bir necha Amerika nashrlarida Oq uy va kongressdan axborot sizishi paydo boʻldi: “Prezident Donald Tramp saylovlargacha SNV boʻyicha shartnoma tuzishga Rossiya tomonining roziligini olishga umid qilmoqda”.

“Tramp maʼmuriyati Qoʻshma Shtatlar va Rossiya oʻrtasida yangi yadroviy bitim tuzish uchun prezident Vladimir Putin va Rossiya xavfsizlik kengashi rahbari Nikolay Patrushevning roziligi oldi deb hisoblaydi. Bitim ustidagi ish bir hafta ichida yakunlanishi mumkin.

Prezident maʼmuriyatidagi amaldorlardan biri qaror eng yuqorida darajada Milliy xavfsizlik kengashi va Davlat departamentida qabul qilinganini maʼlum qildi. Uning soʻzlariga koʻra, Senatning xalqaro munosabatlar qoʻmitasi va milliy xavfsizlik boʻyicha ishchi guruhning ayrim aʼzolari bu muhokamalarning yakuniy materiallarini olishgan”. Nashrning taʼkidlashicha, saylovoldi yadroviy bitim ustidagi yangi ish jadvali “yuqori mansabdor respublikachilar va ayrim Oq uy vakillari uchun syurpriz boʻldi”.

Kreml, tabiiyki, bosiqlik bilan munosabat bildirdi: “Manbalar xabariga munosabat bildirmaymiz, juda koʻp feyk bor. Bu mavzu dolzarb, u biz uchun aloqadagi amerikaliklar uchun ustuvor sanaladi. Ekspertlar darajasida muloqotlar davom etmoqda”. Tramp ochiq-oydin syurpriz hozirlamoqda: Putin bilan kelishuv.

Barchasi ikki prezidentning qoʻshma bayonoti bilan cheklanadi. Yoki bu hadli bitim boʻladi va unda boʻlajak yangi shartnomaning chiziqlari belgilanadi va SNV-3 muayyan bir muddatga uzaytirilishi eʼlon qilinadi (kamida 5 yilga, balki, ikki yoki uch yilga).

Nahotki Vashington haqiqatdan ham bunday qadam tashlashga tayyor? Axir AQSH maxsus vakili Marshall Billingsli tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Sergey Ryabkov bilan 5 oktyabr kuni Xelsinkidagi muzokaralarda “muhim rivojlanish”ga erishilgani va tomonlar bitim sari yaqinlashganlarini maʼlum qilgan edi, Ryabkov amerika optimizmidan hayron boʻldi.

“Muzokaralar yondashuvlarda katta turli saqlanishlar borligini koʻrsatdi. Biz umuman muayyan asosiy yoʻnalishlar va keyingi ish parametrlari haqida gapirishga imkon berishi mumkin boʻlgan hadli kelishuvga oʻtishimiz mumkin deb bilamiz. Lekin faqat bundan variantni boʻlishi mumkin deb hisoblaymiz.

Biz yaqinlashmadik, men buni taʼkidlayman va biz AQSH bilan soʻnggi paytda bunday kelishuvga erishishga yaqinlashmaganmiz. Amerikaliklarning ishni goʻyoki biz bunday kelishuv ostonasida turganimiz va ozgina qolgani va bunga erishiladi deb koʻrsatishi tushunarsiz, asossiz.

Shunday boʻlsa ham Billingsli va Ryabkov uchrashuvi 2 oktyabrda Jenevada boʻlib oʻtgan Rossiya xavfsizlik kengashi kotibi Nikolay Patrushev va AQSH prezidentining Milliy xavfsizlik boʻyicha maslahatchisi Robert O’Brayen muzokaralaring oʻziga xos davomi boʻldi. Bu ularning ilk shaxsiy uchrashuvi edi (bunga qadar Trampning maslahatchisi Jon Bolton edi) va aynan ularning natijalari amerika optimizmini keltirib chiqargan.

Dalil taxmin qilish mumkinki, u Rossiyaning biror bir yon berishi bilan bogʻliq emas, balki SNV-3 ni uzaytirish toʻgʻrisidagi hadli hujjatni imzolash toʻgʻrisidagi siyosiy, muhim kelishuvga erishilgani bilan bogʻliq.

Shundan soʻng Billingsli va Ryabkovning Xelsinkidagi muzokaralarida, amerikaliklar (odatdagi kabi) bosim taktikasini davom ettirishdi: balki ruslardan biror bir yon berish va siljishni talab qilish olishga muvaffaq boʻlish mumkin?

Muvaffaq boʻlinmaydi – biz tarafdan siyosiy rozilik allaqachon bor, lekin u aniq shartlarda berilgan: hech qanday Xitoy, shartnomani muddatga uzaytirish, yangisini ishlab chiqishga vaqt. Agar Tramp rozi boʻlsa, unga “oktyabr sovgʻasi”da yordam berishga tayyormiz.

Yaqin kunlarda biz Trampning fikrini bilamiz, nimadir menga shipshityaptiki, u uning qayta saylanishiga yordam beruvchi Putin bilan qoʻshma hujjatni imzolash imkoniyatini qoʻldan boy bermaydi. Va uning faoliyatidagi soʻngisi emas.

Manba: RIA Novosti.

Asosiy mavzular