05:50 24 Noyabr 2020
Efir
  • RUB136.69
  • EUR12344.73
  • USD10414.86
Kolumnistlar
Havola olish
93010

Yevropa Rossiya Federatsiyasining MH17 reysining halokatga uchrash holati boʻyicha Niderlandiya va Avstraliya uch tomonlama maslahatlashuvlardan chiqishi toʻgʻrisidagi qarori yuzasidan katta shovqin koʻtardi.

Vladimir Kornilov. Yevropa Rossiya Federatsiyasining MH17 reysining halokatga uchrash holati boʻyicha Niderlandiya va Avstraliya uch tomonlama maslahatlashuvlardan chiqishi toʻgʻrisidagi qarori yuzasidan katta shovqin koʻtardi.

Shu oʻrinda bu shovqinning mohiyati va unga qoʻshilgan yuqori lavozimli amaldorlarning ogʻzidan yangrayotgan feyklar, - oʻz-oʻzidan Gʻarb fojianing haqiqiy sabablarini aniqlash borasidagi niyatlari yolgʻonligini tasdiqlaydi.

Niderlandiya tashqi ishlar vaziri Stef Blokning rasmiy bayonoti: "Bugun Rossiya Federatsiyasi MH17 reysini yoʻq qilishi uchun javobgarligi boʻyicha muzokaralarni toʻxtatish toʻgʻrisida bir tomonlama qaror qabul qildi". Mana qanday! Maʼlum boʻlishicha, qayerdadir "Rossiyaning javobgarligi toʻgʻrisida" muzokaralar olib borilgan ekan, va biz bunga shubha ham qilmaganmiz.

Eslatib oʻtamiz, 2014 yil iyulida halokatga uchragan Malayziya “Boing” sabablari boʻyicha birinchi maslahatlashuvlar oʻtgan yilning boshida boʻlib oʻtgan edi.

Rossiya tomoni darhol “Halokat uchun “Rossiya huquqiy javobgarlik tan olishi” emas, balki voqea va uning haqiqiy sabablarini aniqlash biln bogʻliq barcha masalalar ularning eʼtibori markazida boʻladi", deb belgiladi. Shu bilan birga Moskva muhim masalalardan biri - urush zonasi ustidan havo hududiga yopib qoʻymagani uchun Ukrainaning javobgarlik masalasini koʻrib chiqish kerakligini alohida taʼkidlagandi.

Va, albatta, Blok bu haqda yaxshi biladi. Ammo atayin haqiqatni buzib koʻrsatishga kirishadi. Oʻz passajida Rossiyaning samarasiz maslahatlarni davom ettirishdan bosh tortishi "qurbonlarning qarindoshlari uchun ayniqsa ogʻriqli".

Moskvaning bu qarori tufayli qoralashga shoshilgan koʻplab Gʻarb arboblari ham qurbonlar mavzusini oʻz manfaati yoʻlida foydalanishga urinmoqda. Xususan, AQShning Niderlandiyadagi elchisi Pit Xukstra Rossiyaning maslahatlashuvlardan chiqishini "qurbonlarning qarindoshlariga va ularning adolatga boʻlgan intilishiga yana bir zarba" deb aytdi.

Bunday yangiliklarni rasmiylar tomonidan taqdim etilgan shaklda qabul qiladigan ayrim gollandiyaliklarning reaktsiyasi shunchaki qattiqroq boʻlishi ajablanarli emas. Masalan, Blokning oʻquvchilaridan biri zudlik bilan Rossiyaga nisbatan dargʻazab maslahatlarni berdi: "Zudlik bilan barcha ruslarni Niderlandiyadan chiqarib yuboring, elchixonani yoping, darhol Rossiya bilan tashqi savdoni toʻxtating, boshqa Rossiya gazini sotib olmang. Flotimizni Qrimga yuboring".

Sharhlovchilarning deyarli hech biri koʻngli qolgan Gollandiya jamoatchiligiga Moskva ushbu qadamining sabablarini aniq tushuntirmayapti.

Rossiya TIV, agar gollandiyaliklar oxir-oqibat boshqa yoʻlni tanlamaganda - inson huquqlari boʻyicha Yevropa sudiga Rossiyaga qarshi daʼvo arizasi bilan murojaat qilmaganda, maslahatlashuvlarni mamnuniyat bilan davom ettirishini tushuntirdi (aytmoqchi, u yerda katta umidlar bor edi). TIV bayonotida: "Niderlandiyaning bunday nodoʻstona harakatlari uch tomonlama maslahatlashuvlarni davom ettirishni va ularda ishtirokimizni maʼnosiz qiladi. Uch tomonlama maslahatlashuvlarni buzilishi uchun javobgarlik butunlay rasmiy Gaaga yuklatiladi. Gʻarb matbuoti bu noqulay holatni taʼkidlamaslikka harakat qiladi yoki hatto umuman eslamayapti. Darvoqe, Gaaga sudiga daʼvo arizasi bilan ularning qarindoshlariga ziyon yetkazishdi.

Sputnik/RUPTLY/MID RF/Minoboronы Azerbaydjana, Minoboronы Armenii

Haqiqat shundaki, ikkinchisi nomidan individual daʼvolar Gaaga sudiga bir necha bor berilgan. Birinchi bunday bayonot 2016 yildan beri koʻrib chiqilib, keyinchalik yangi daʼvo bilan toʻldirildi. Yaʼni, MH17 ishi avjida edi. Shu yilning 10 iyulida Niderlandiya hukumati xuddi shu sudga davlatlararo daʼvo arizasini yozishdanva hatto u yerda oldin koʻrib chiqilayotgan ishlarni qoʻllab-quvvatlash uchun berilganligini ikkiyuzlamachilik bilan daʼvo qilishdan yaxshiroq narsani topolmadi.

Va bu  - Gollandiya tomonida aniq yolgʻon. Jahon huquqiy kapitali boʻlgan Gaaga davlatlararo sud daʼvosi Gaaga sudiga berilganda, u yerda bir xil ish boʻyicha hal qilingan barcha alohida ishlar mamlakatlar oʻrtasidagi nizo tugaguncha bir zumda toʻxtatilishini bilmasligini tasavvur qilish qiyin. Bu 2018 yilda Yevropa Kengashiga aʼzo davlatlar tomonidan bir ovozdan qabul qilingan Inson huquqlari tizimiga oid Yevropa konventsiyasini isloh qilish toʻgʻrisidagi Kopengagen deklaratsiyasining 45-bandida aniq koʻrsatilgan.

Yaʼni, Gaaga MH17 qurbonlarining qarindoshlari orqasidan yashirinmoqda, biroq shu bilan birga ularning daʼvolari boʻyicha sud qarorini bir necha yilga kechiktirmoqda (va Gaaga sudida davlatlararo ishlarni koʻrib chiqish juda uzoq vaqt talab qilishi mumkin). Gollandiya matbuoti, albatta, bu haqda yozmaydi.

Shuni ham yonddan chiqarmaslik kerakki, Niderlandiyaning Gaaga sudiga kiritilgan arz-daʼvosi boshqa yuridik tashkilot - BMTning Xalqaro sudi bilan manfaatlar toʻqnashuvini keltirib chiqarmoqda, u yerda Ukrainaning Rossiyaga qarshi ishini koʻrib chiqilmoqda, unda ham MH17 uchun javobgarlik nazarda tutilgan.

Yevropa sudi (YEIdagi eng yuqori instantsiyasi) 2014 yilda Gaaga sudi tomonidan koʻrib chiqilgan davlatlararo ishlar boshqa xalqaro sud organlarining yurisdiktsiyasini buzmasligi kerak degan fikrni bildirgandi. Yaʼni, Gollandiya hukumati nafaqat alohida ishlarni koʻrib chiqishni kechiktirmoqda, balki turli instantsiyalar oʻrtasida manfaatlar toʻqnashuvini keltirib chiqarmoqda, bu ham ishga xalaqit qilishi mumkin.

Qonuniy savol tugʻiladi: nima uchun Gaaga IHESga sud jarayonlarini va Rossiya bilan maslahatlashuvlarni  bir vaqtning oʻzida shiddat bilan boshlashi, aynan hozirda oʻzining janjalli daʼvosini topshirishi kerak edi? Gollandiya matbuoti Moskvaning qarorini “chaynab”, negadir oʻzlarining bosh vaziri Mark Ryuttening bu savolga javobini talab qilmayapti. U shunchaki "yeng yaxshi vaqtni tanlaganini" aytib, nima uchun shunday deb oʻylashini tushuntirishdan bosh tortdi.

Ammo javob aniq. Dastlab Gollandiya hukumati Xalqaro Tergov Tergov guruhi tomonidan tergov yakunlanishini va daʼvo sudga oʻtkazilishini kutayotgani doimiy aytib kelgandi.

Mana shu yilning mart oyida uzoq vaqtdan beri kutilgan sud jarayoni Sxipxoll aeroporti hududida shovqin, shov-shuv bilan, dunyodagi deyarli barcha telekompaniyalar kameralari ostida boshlandi. Darhol ayon boʻldi: bu jarayon tashkilotchilari uchun nimadir notoʻgʻri bajarildi.

Birinchidan, toʻrtta "ayblanuvchi" MH17 yoʻq qilinishiga hech qanday aloqasi yoʻq (bu jarayon yanada rivojlanib boraversa, bu hammaga mutlaqo aniq boʻladi). Ikkinchidan, xuddi shu shovqinli urinish Rossiya maxsus xizmatlari ofitseri (yaʼni, Rossiya davlati) sudga bogʻlashga urinish qulab tushdi. Esingizda boʻlsa, 2018 yil bahorida, Rossiyaga qarshi Bellincgat tuzilmasi taklifiga binoan  butun dunyo ommaviy axborot vositalari jar solishdi: mana bu - Kremlga olib boradigan etishmayotgan boʻgʻin! Ular maʼlum bir Oleg Ivannikovning ismini koʻrsatdilar. Negadir, MH17 boʻyicha Gaaga sudining birinchi sud majlisida prokurorlar Ivannikovni gumon qilinuvchi deb hisoblanmasligini va bu ish bilan hech qanday aloqasi yoʻqligini oddiygina aytganda, oʻsha ommaviy axborot vositalari bu haqiqatni deyarli eʼtiborsiz qoldirdi. Feyk uchun, albatta, hech kim kechirim soʻramadi.

"Boing" halokatining navbatdagi yilligi yaqinlashganda qurbonlarning yaqinlariga bu ish barbod boʻlgani ayon boʻldi. Ular goʻyo juda koʻp tashvishlanayotgan oʻsha amerikalik elchi Xukstraga yozgan maktubida aniq koʻrsatib oʻtishdi. Ular AQSH sudda davlat kotibi Jon Kerri 2014 yilda gapirgan voqeaning xuddi shu sunʼiy yoʻldosh tasvirlarini taqdim etishga chaqirishdi. Tushunganingizdek, hech qanday suratlar taqdim etilmadi. Ammo Xukstra endi qurbonlarning qarindoshlaridan xavotirda va Rossiyani biron bir narsada ayblamoqda.

Suddagi barbod boʻlganini va Gaaga MH17 halokatining olti yilligida jamoatchilikka hech narsa bera olmasligini tushunib, bu qatʼiy qadamni IHESga daʼvo bilan qildi. Faqatgina sanaga moʻljallab - eʼtiborni ishdagi noqulay savollardan chalgʻitish, uni yangi sudga, sud jarayonning yangi choʻzilishiga olib kelish.

Xoʻsh, norasmiy guruh tarkibida boʻlsa ham, hech boʻlmaganda Niderlandiya bilan qandaydir muloqot boshlashga umid qilgan Rossiya qanday harakat qilishi kerak edi? Agar boshqa tomon oʻzi uchun hamma narsani hal qilib qoʻygan boʻlsa, qanday muloqot haqida gapirish mumkin?

Sergey Lavrovning: "Gʻarbdagi tashqi siyosat uchun masʼul boʻlgan odamlar oʻzaro hurmat bilan suhbatlashish zarurligini anglamaydilar. Ehtimol, biz ular bilan muloqotni bir muncha vaqt toʻxtatishimiz kerak" - degan soʻzlarini eslamay iloji yoʻq. Aytishimiz mumkinki, Rossiyani MH17 boʻyicha maslahatlashuvlardan chiqarish qarori vazirning soʻzlarini amalga oshirish uchun birinchi qadamdir. Birinchisi, ammo oxirgisi emas. Rossiyaning yevropaliklarni oʻzaro hurmat muloqotiga majbur qilish yoʻli boshlandi. U uzoq boʻladi.

Asosiy mavzular