20:06 30 Noyabr 2020
Efir
  • RUB136.69
  • EUR12344.73
  • USD10414.86
Kolumnistlar
Havola olish
198731

Belarus muxolifati shunchalik omadsizki, hatto yilning "eng omadsiz" nominatsiyasida ham yutqazish uchun barcha imkoniyatlarga ega.

Oʻziga bogʻliq boʻlmagan holatlar ham, shunday afsonaviy tashabbuslarni berayotgan yetakchilarga qarshi oʻynamoqda.

Svetlana Tixanovskaya tomonidan Aleksandr Lukashenkoga ikki hafta oldin taqdim etgan "ultimatum" muddati yakshanba kuni tugaydi.

Belarus hukumati uning talablarini bajarishga tayyor ekanligidan darak beruvchi hech qanday belgilar kuzatilmayapti, "Prezident Sveta" vaʼdasiga binoan, dushanba kunidan boshlab Belarusda butun mamlakat boʻylab umumxalq tartibsizliklar xaosiga tushib qolishi, yoʻllar toʻsish va  doʻkonlarda sotuvlar qulashi kerak.

Biroq, voqealarning ushbu rivojlanishi har kuni tobora fantastik koʻrinadi.

Koʻrinib turibdiki, bu vaziyatdan eng kam yoʻqotish bilan chiqib ketish haqida bosh qotirayotgan muxolifatning koordinatsion kengashida ham gumon qilinmoqda.

Uning aʼzolaridan biri Pavel Latushkoning aytishicha, ultimatum muddati tugashi bilan qoʻlning ozgina harakati bilan "xalq" ultimatumiga aylanadi, ular oʻz faolligini oshiradilar. Shunda hech qanday majburiyat bermaydigan va sharhlash uchun keng imkoniyatlarni taqdim etadigan juda qulay taʼrif.

Ammo Belarusda tobora ravshan boʻlib borayotgan namoyishlarning muvaffaqiyatsizligini faqat ichki omillar bilan bogʻlash notoʻgʻri boʻlar edi, garchi ular albatta katta rol oʻynaydi.

Rangli inqilob hodisasining keng miqyosda badnom etilishi paytida Belarus muxolifati (va uning chet eldagi kuratorlari) hokimiyatni agʻdarishni boshlashi omadsizlikka uchradi.

Oʻn yarim yil davomida u - bu hodisa - koʻplab davlatlarning hukumatlariga haqiqiy tahdid va bir vaqtning oʻzida muxolifat uchun ilhom manbai boʻldi. Rangli inqiloblar yoqmaydigan hukmdor va rejimlarni oʻzgartirish uchun mukammal va qudratli qurol deb qaraldi. Bu gʻoya baʼzilarni ruhiy tushkunlikka tushirsa, boshqalarga yaqinda gʻalaba qozonishiga ishonchni kuchaytirdi.

Ammo, ehtimol, eng muhimi: siyosat bilan bevosita aloqasi boʻlmagan koʻplab odamlar hayotni haqiqatan ham yaxshi tomonga oʻzgartirish imkoniyatiga chin dildan ishonishgan.

Axir rangli inqilob – bu shunchaki davlat toʻntarishi emas. Yorqin kelajak uchun yozilgan qoidalarga zid ravishda, odatda siyosiy boʻlmagan, ammo zudlik bilan hukumatni oʻzgartirish zarurligiga qatʼiy ishongan, koʻchalarga chiqqan fuqarolarsiz amalga oshirish mumkin emas. Aynan shu narsa oʻnlab va yuz minglab odamlarni 2011 yilda Qohiradagi Tahrir maydoniga va 2013 yilda Kiyevdagi Yevromaydanga kelishga undadi.

© Sputnik / Mixail Klimentyev

Aytgancha, boshida Belarus noroziliklari koʻp sonli kishilar bilan maqtanishi mumkin edi. Ammo endi haftadan haftaga tadbirlar ishtirokchilarining soni kamayib bormoqda.

Gap odamlar namoyishlarda ishtirokining samarasizligidan charchaganligida emas, va "Lukashenko, ket" degan shior, "notoʻgʻri" milliy yetakchini haydab chiqarish uchun sehrli kuchga ega emasligi maʼlum boʻldi.

Belarus voqealari bilan bir qatorda, dunyoning boshqa qismlarda, respublika fuqarolarini oʻz uyida boʻlayotgan voqealarni yanada chuqurroq baholashga majbur qiladigan, diqqatga sazovor jarayonlar sodir boʻlmoqda.

Ayni vaqtda 15 yil ichida uchinchi siyosiy inqirozni boshdan kechirayotgan Qirgʻiziston bor, unga "rangli inqilob" yorligʻi qoʻllanilmoqda.

“Rangli inqilob” hodisasini obroʻsizlantirish borasida bu Markaziy Osiyo davlatidan koʻproq ish qilgan davlat kam, qirgʻiz jamiyati uchun yaxshi tomonga oʻzgarishlar yoʻqligi, koʻcha tartibsizliklari va anarxiya bilan boʻlgan barcha davlat toʻntarishlarining asosiy yakuni boʻldi.

Armeniya. Har qanday maydanlarga nisbatan tobora koʻpayib borayotgan shubhalar va tez-tez muvaffaqiyatsizlikka uchrashi fonida aynan 2018 yilda Yerevandagi voqealar “baxmal inqilobi”ning har jihatdan misol boʻldi.

Bosh koʻtargan xalq demokratiya, yevropacha kelajak va korruptsiyaga qarshi kurash uchun jonga tekkan hukumatni qutaldi, davlat tepasiga ishongan insonni qoʻydi, - yangi rahbar hatto ishining birinchi yillarida ijobiy natijalari ham bor.

Nima boʻlganda ham, Ukraina yoki oʻsha Qirgʻizistondagi kabi halokatli oqibatlarning yoʻqligi bugungi kunda katta yutuq deb hisoblanish mumkin.

Biroq Armaniston oʻzini juda eski va qonli toʻqnashuvlar epimarkazida topgan boʻlsa, avvalgi hukumatdan korruptsiyaga uchragan amaldorlarni va taraqqiyparvar demokratik rahbarlarni magʻlub etgan xalq tomonidan qilingan Yevropa tanlovida nimani anglatadi?

Mana, agar Armanistonning oʻzi yana eski va qonli mojaroga tushib qolgan boʻlsa, xalqning yevropacha tanlovi, oldingi hukumatdan qolgan poraxoʻrlar ustidan qozonilgan gʻalaba va taraqqiyparvar demokratik rahbar qanday mohiyatga ega?

Bundan tashqari, hatto siyosatdan yiroq odamga ham tushunarli, Ozarbayjon oʻz manfaati yoʻlida qoʻshnisining demokratik izlanishlaridan foydalandi, natijalarini hozir Togʻli Qorabogʻda kuzatish mumkin.

"Rangli inqilob" atamasi - davlat tepasidagi baʼzi zararli kuchlar olib tashlansa,  odamlar bir-birlariga qardosh, ajoyib, quyoshli, doʻstona dunyo - mamlakat gullab-yashnab, atrofdagilar hamjihatlikda yashaydigan boqqa aylanadi, degan oshkor qilinmagan oʻy-xayollarga olib boradi.

Qirgʻiziston va Armaniston Belarus jamiyati uchun – bunday qarash na ichki, na tashqi siyosiy maʼnoda haqiqatga hech qanday aloqasi boʻlmagan – xom xayol ekanligini yaqqol eslatib turadi.

Ajablanarli emaski, Belarusdagi norozilik namoyishlari izchillik bilan muqarrar muvaffaqiyatsizlik tomon ketmoqda.

Bu bilan respublika “rangli inqilob” haqidagi dunyo miqyosida boʻlgan afsonaning tobuti qopqogʻiga oʻzining mixini qoqib qoʻyadi.

Asosiy mavzular