21:27 27 Noyabr 2020
Efir
  • RUB136.69
  • EUR12344.73
  • USD10414.86
Kolumnistlar
Havola olish
158030

Varshava tomonidan Belarus uchun oʻylab chiqarilgan stsenariy bunchalik tez oʻziga qaytishini hech kim kutmagan edi.

Polshada mamlakatda abortni deyarli toʻliq taqiqlashga qarshi keng koʻlamli norozilik namoyishlari davom etmoqda.

Bir necha marotaba isbotlangan: siyosatda koʻpincha bumerang effekti ish beradi. Natijada davlat qoʻshnisiga nisbatan nimani eksa, oʻshani oʻradi. Lekin rasmiy Varshava tomonidan Belarus uchun oʻylab chiqarilgan stsenariy bunchalik tez oʻziga qaytishini hech kim kutmagan edi.

Belarus saylovlaridan keyin ikki oy mobaynida Polshaning barcha darajadagi rahbarlari qoʻshni mamlakatdagi “tinch namoyishlarni” barcha imkoniyatlarni ishga solib qoʻllab-quvvatlash, “erkinlik uchun qahramonlarcha kurashayotgan Belarus ayollarini himoya qilish”, ularga maʼnan va moliyaviy yordam berish zarurligi haqida joʻshib nutq soʻzlardi. Polshaning oʻzida “beloruscha stsenariyni” amalga oshirayotgan vaqtda esa oʻsha milliy yetakchilar oʻzlarining “tinch namoyishchilarini” gʻazab bilan qoralashni boshladi, ularga nisbatan politsiya zoʻravonliklarini qoʻllashni maʼqullab, qamash bilan tahdid qilishdi.

Qarshilik bildirish mumkin edi: Minsk va Varshavadagi norozilik namoyishlari oʻrtasidagi oʻxshashlik ishtirokchilarning motivatsiyasidagi tafovut sabab unchalik toʻgʻri emas deya. Ammo eʼtibor bering, Poshadagi ayollar mitingi tashkilotchilari beloruslik hamkasblari tomonidan qoʻllanilayotgan texnologiya va mahalliy OAVlarda faol aylanayotgan texnologiyalardan nusxa olayotganlarini yashirishmayapti.  Masalan, oʻtgan yakshanba “strayka kobet”ning (mamlakatni larzaga solgan ayollarning ish tashlashi) norasmiy yetakchilari oʻzlarini shakillantirib, Belarus muxolifatchisi Svetlana Tixanovskayaning Muvofiqlashtiruvchi kengashiga oʻxshash oʻzlarining Maslahatlashuv kengashini taqdim etishdi. Polsha norozilik namoyishlari yetakchisi Marta Lempart ochiqchasiga aytmoqdaki, Minsk voqealari modelini asos qilib olgan: “Belarusga qarab aktsiyalarni muvofiqlashtirish naqadar muhimligini koʻryapmiz”.

Bu mitinglarning yakuniy maqsadi ham bir-biriga muvofiq keladi: hukumatning shubhasiz isteʼfoga chiqishi. Tixanovskaya va Lempart tomonidan tashkil etilgan rasmiyatchilikka asoslangan organlar esa, ularning soʻzlariga koʻra, “hukumatni tinch topshirishga” koʻmaklashishi zarur, xolos. Bundan ortigʻi emas.

Shunday qilib, Polsha matbuotida Belarus voqealarini rasmiy Varshavaning faol ishtirokida madh etish ulardan polyaklarning oʻzi nusxa olishiga olib keldi. Kuni kecha boʻlib oʻtgan “strayka” aktsiyalarida bunday plakatlar tasodifan paydo boʻlmadi: “Bizni koʻklarga koʻtarilgan qoʻzgʻolonlar bilan tarbiyalashdi, endi esa norozilik bildirishimizga hayron boʻlishmoqda”.

Biroq polshalik amaldorlarning ular Minsk va Varshavadagi oʻxshash jarayonlar haqidagi gapirayotgan paytda notiqlik sanʼatlari toʻsatdan oʻzgaradi! Bir necha hafta avval mamlakat bosh vaziri Mateush Moravetskiy Belarusga revolyutsiya eksport qilish zarurligi haqida ochiqchasiga yozgandi va hattoki “Belarus ayollarining jasorat va qahramonliklarini aks ettiruvchi” surat tanlovini eʼlon qilgandi. Varshava koʻchalaridagi ommaviy norozilik namoyishlariga oʻsha suratlar olib chiqilgan boʻlsa ajab emas.

Bosh vazirning ushbu tashabbusidan atigi bir necha kun oʻtib, uning oʻzi Polsha namoyishlarining “nomaqbul” usullari haqida gʻazab bilan yozadi, ularni “johillik va qonunga xilof” deb ataydi. Shuningdek, huquqni muhofaza qiluvchi organlarni qonunni qoʻllashga undaydi.

Bir necha hafta davomida Polsha hukumati “Lukashenko rejimini” beloruslik muxolifatchilarni jazolaganlik uchun qoralashni talab qildi. Endi esa adliya vazirining oʻrinbosari Mixal Vos prokuraturani oʻz namoyishchilarini qattiq jazolashga chaqirmoqda. “Polshaning barcha prokurorlari noqonuniy toʻplanishlar tashkilotchilariga jinoyatchilarga kabi munosabatda boʻlishlari lozim. Ular hayot va salomatlik tahdidi tufayli sakkiz yilgacha ozodlikdan mahrum qilinishlari mumkin”, - dedi u “Maryja” radiosiga bergan intervyusida. Belarus huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimlari oʻzlariga savol berishayotgan boʻlsa kerak: “Shunday qilsa boʻlardimi?”

Polsha hukumati namoyishchilarga qarshi choralarni ogʻir epidemiologik vaziyat bilan tushuntirishmoqda. Davlat telekanallari odamlarning birga toʻplanishi pandemiya avj olgan pallada atrofdagilarning salomatligiga yomon taʼsir koʻrsatishi haqidagi xabarlarni tez-tez efirga uzatib turibdi. Qiziq, Belarusdagi ommaviy norozilik namoyishlarini qoʻllagan oʻsha OAVlar bu aktsiya ishtirokchilarining sogʻligʻi haqida zarracha ham qaygʻurishmagandi.  

Qayd etish joizki, Varshavada Polsha pullariga ishlayotgan (oʻzlarining tan olishlaricha) Minsk namoyishlari dirijyorlari derazalari ortida boʻlayotgan ommaviy mitinglarni hech koʻrishmayapti. Qarshilik bildirish mumkin edi, Varshava tomonidan rasman moliyalashtiriluvchi Nexta telegram kanali va saytlar, faqat Belarusdagi voqealarni yoritishga qaratilgan. Ammo unutmaslik kerakki, Nexta yaqinda Bishkekda boʻlib oʻtgan voqealarni faol yoritdi. Bundan tashqari Belarusga hech qanday aloqasi boʻlmagan Rossiyadagi kam odamlar ishtirokidagi turli aktsiyalarni yoritib boradi. Lekin Varshavaning oʻzida koʻp mingli norozilik namoyishlari boshlanganda birdan Nexta᾽ning ularni yoritish uchun birorta ham boʻsh strimeri yoʻq ekan.

Aytgancha, Belarus norozilik namoyishlari maʼbudasi Svetlana Tixanovskaya polshalik ayollarga nisbatan koʻrnamaklik qildi. Ularni uni bir necha marta qoʻllab-quvvatlashgandi, u esa na soʻzi, na harakati bilan birdamlik izhor etdi. Sizu biz sabablarini yaxshigina bilamiz: Nexta ham, Belarus muxolifati ham Varshava tanqid qilinsa, ular asosiy moliyaviy oqimdan bebahra qolishlaridan qoʻrqishadi.

“Belarus stsenariysi” asoschilaridan biri Litva ham bu voqealarga xuddi shunday munosabat bildirmoqda. Tixanovskaya hozir u yerda ekanini yodga olish zarur. Masalan, bu mamlakat tashqi ishlar vaziri Linas Linkyavichyus muntazam ravishda Minsk namoyishchilarini qoʻllab-quvvatlashga bagʻishlangan bayonotlarni eʼlon qilishdan charchamaydi. Buning ustiga u “Belarus ayollarining misli koʻrilmagan jasurligidan” hayratlanishi hamisha taʼkidlaydi. Biroq vazirning varshavalik ayollar va ularning aktsiyalariga nisbatan biror bir tasalli soʻzi topilmadi. Yoki qoʻshnisi Polshaning taqdiri Litvani unchalik tashvishga solmaydimi?

Belarus ishlariga oshkora aralashinini yashirmayotgan Polsha qanday qilib zudlik bilan oʻzidagi voqealarda “tashqi taʼsirni” izlashni boshlagani va bundan vahimaga tushganini kuzatish taʼsirli.

Muxolifatchilar “diktator” deb ataydigan sobiq Polsha bosh vaziri Yaroslav Kachinskiy ularni allaqachon “Rossiya agentlari” deb atadi. Siyosatshunos Mateusha Piskorskining soʻzlariga koʻra esa, oʻtgan hafta ayollar namoyishi bilan toʻgʻri kelgan Polsha fermerlari xatti-harakatlarida “Moskvaning qoʻli” topilgan. Fermerlar Rossiyaga qarshi sanktsiyalarni bekor qilishga chaqirishgan ekan, demak, ular ham “Kreml agentlari”. Bu bilan faqat yangi “rus jodugarlarini ovlash”ning boshlanishi xayol qilinadi. Shunga qaramay na Moskva, na Minsk Varshavadagi voqealarni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatish uchun Nexta᾽ga oʻxshash internet resurslarini yaratdi. Axir ulardan nusxa olishlari mumkin ediku – polyaklarga mumkin ekanku.

Lekin biz shu bilan ulardan farq qilamiz. Rossiya chirigan qayiqni "tinchlik" nomi bilan tebratish birinchi navbatda uni tebratayotganlar uchun yomon oqibatlarga olib kelishini juda yaxshi anglagan. Maydan, isyon, zoʻravonlik virusi koronavirus tezligidan kam boʻlmagan surʼatda yuqadi. U birinchi navbatda qoʻshnisini zararlash uchun probirkada uni yaratgan kishini zararlaydi. Polshaning yangi misoli buning tasdigʻidir. U Belarusdagi stsenariysi oʻzida takrorlanishi kutmagandi...

Asosiy mavzular