14:10 24 Noyabr 2020
Efir
  • RUB136.69
  • EUR12344.73
  • USD10414.86
Kolumnistlar
Havola olish
654 0 0

Kuni kecha Yevropa Ittifoqining navbatdagi onlayn-sammiti boʻlib oʻtdi. Boshida faqatgina COVID-19'ga bogʻliq masalalarni muhokama qilish rejalashtirilgan edi.

Yevropaning deyarli barcha davlatlarida epidemiologik vaziyat keskin yomonlashmoqda, bu esa hukumatlardan tobora qatʼiy choralar koʻrishni talab qilmoqda. Biroq, bu jamoatchilik qarshiligiga duch kelmoqda - fuqarolar nafaqat keng miqyosli "lokdaun"larga qarshi, balki yengilroq cheklov choralaridan ham norozi.

Bir necha kun avval Berlinda vodometlar bilan tarqatilgan cheklovlarga qarshi namoyish - bu Yevropa hukumatlari sogʻliqni saqlash tizimining qulashiga yoʻl qoʻymaslik, iqtisodiy oqibatlarni yumshatish va xalq noroziligini hal etish zarurati oʻrtasida boʻlgan tsugtsvang tasvirdir.

Biroq, voqeyilik sammit rejalariga oʻz tuzatishlarini kiritdi va kun tartibiga yana bir oʻta keskin masala qoʻshildi: Yevropa Ittifoqining ikkita injiqi "Enfant terrible" - Polsha va Vengriya - ittifoqning 2021-2027 yillarga moʻljallangan byudjeti (1,074 trillion yevro) va Yevropa iqtisodiyotini tiklash dasturini (750 milliard yevro) bloklab, Bryusselga yana zarar yetkazdi.

Yevropa bu byudjet rejalari yordamida Varshava va Budapeshtni yuqori demokratik standartlardan chetga chiqqanligi uchun jazolamoqchi boʻldi. Biroq, oxir-oqibat, uning oʻzi qazilgan chuqurlikka tushib ketdi.

Aniq va eng ogʻriqli tarzda - moliyaviy usul bilan jazo berish rejalashtirilgandi. Polsha va Vengriya YEI subsidiyalarini oluvchilar sifatida juda imtiyozli mavqega ega, bu esa boshqa narsalar qatori geosiyosiy omillar bilan bogʻliq.

Muammo shundaki, ularni puldan mahrum qilish juda oson ish emas.

Yaqin vaqtgacha bunday mexanizmlar birlashgan Yevropada umuman yoʻq edi. Bundan tashqari, konsensus tamoyili, yaʼni ittifoq barcha aʼzolarining umumiy pozitsiyasi - YEIda eng muhim qarorlarni qabul qilish uchun asos qilib olingan. Yevropa byudjetidan ikkala davlat oʻzlarini katta mablagʻdan mahrum qilishga ovoz berishini tasavvur qilish mushkul.

Natijada Bryussel soʻnggi oylarda murakkab kombinatsiyani amalga oshirdi. YEIning iyul sammitida kelgusi toʻlovlarni qonun ustuvorligi standartlari va asosiy Yevropa qadriyatlariga rioya qilish bilan bogʻlaydigan qaror qabul qilindi. Sentyabr oyining oxirida esa Yevrokomissiya tegishli hisobotni eʼlon qildi, asosiy qahramonlar, aniqrogʻi, “yaramaslar” oʻsha Varshava va Budapesht boʻldi.

Rejalarni amalga oshirishdan oldin faqat soʻnggi qadam qolganida, ikkala janjalli poytaxt jarayonni blokladi, bu bilan ular nima sodir boʻlayotganini yaxshi bilishi va Yevropa fondlaridan mablagʻlarni "siyosiy sabablarga koʻra" taqsimlashga yoʻl qoʻymasligini aniq koʻrsatib berishdi.

Shunday qilib, endi Bryussel yana oʻz qoidalarini Yevropa Ittifoqiga qarshi qoʻygan polyak va vengerlarni jazolash chorasini izlashga majbur. Bu sodir boʻlayotgan narsalarning eng muhim saboq hisoblanadi.

Atlantika okeanining ikkala tomonidagi Gʻarb oʻnlab yillar davomida sayyoraning qolgan qismi uchun namuna va axloqiy obroʻga ega boʻlib kelgan.

Demokratik institutlar va protseduralar, fuqarolar huquqlari va erkinliklari u yerda haqiqatan ham ishlagan va "erkin boʻlmagan dunyo"dan ustunligini isbotlagandi. YEIning siyosiy va maʼmuriy mexanizmi esa Gʻarb demokratiyasining shon-shuhratiga aylandi.

Skeptiklarning bunday tizim uzoq vaqt davomida samarasiz va hatto hayotga yaroqsiz ekanligi borasidagi har qanday shubhasiga entuziastlar masxara qilishi bilan javob qaytarishdi: mana u - koʻp yillar davomida ishlamoqda. Nafaqat ishlamoqda, balki rivojlanmoqda, oʻnlab davlat va millionlab odamlar uchun magnit boʻlib xizmat qilmoqda. Bu haqiqiy demokratiya boʻlgani uchun, u shunday boʻlishi kerak!

Soʻnggi yillarda Yevropa Ittifoqi tizimining unchalik yoqimsiz teskari tomoni tez-tez paydo boʻldi. Yevroparlamenti singari baland ovozli siyosiy institutlarda toʻlaqonli vakolatlarning yetishmasligi va haqiqiy kuch nomaʼlum Bryusseldagi mutasaddilar qoʻlida toʻplanishi ochiq-oydin koʻrinib qoldi. Shubha paydo boʻldiki, bu kelishuvning taniqli konsensusning uzluksiz ishlashi uchun ittifoqning eng nufuzli aʼzolari "kichik sheriklar"ga nisbatan maxfiy majburlash, bosim va shantaj usullariga murojaat qilishlariga qatʼiy ishonchga aylandi.

Rossiyaga qarshi sanktsiyalar bilan qanday boʻlganligini eslash kifoya: Yevropaning bir qator davlatlari birdaniga ularning kiritilishiga toʻsqinlik qilishgandi, chunki ular oʻz iqtisodiyotlariga ogʻriqli zarba berishi aniq edi, ammo qaror qabul qilishga kelganda ular "boshqalar singari" indamay ovoz berishdi.

Mana bu ikki davlat – uncha katta va boy boʻlmagan, hamma tomondan qoralangan chetga chiqib qolgan Yevropa demokratik davlat qatoridan - endi bu tizimni osonlikcha buzmoqda, chunki ular oʻzlarining pozitsiyalariga qarshi turish yoʻlida yetarlicha qaysar boʻlib, oqimga qarshi borishdan qoʻrqmayapti.

Aytgancha, Yevropa demokratiyasining yana bir teskari tomoni bor, bu aniq boʻlib qoldi - "qoʻl boshqaruvi"ning muhimligi. Ammo endi u ham tez-tez ishlamay qolmoqda.

Ekspertlar taʼkidlashicha, Polsha va Vengriya ittifoq tarkibida boʻlishidan maksimal foyda koʻrgan Yevropa Ittifoqidan chiqib ketishi ehtimoli katta, va qanchalik choʻzilsa ularga status-kvoni saqlab qolish unchalik qiziq emas. Oʻz navbatida, tarbiyalab boʻlmaydigan "isyonchilar"ning YEIdan chiqishi ham Bryussel va Gʻarbiy Yevropa poytaxtlari uchun bu vaziyatda eng qulay yoʻli boʻlishi mumkin.

Ammo Gʻarb demokratiyasiga eng ogʻir zarba beriladi - haqiqatda ham, butun dunyoda u haqda ijobiy qarashlarga ega boʻlgan koʻplab odamlar fikrida ham. Juda ham koʻp bora unda "ishlamayapti" degan shtamp paydo boʻla boshladi.

Teglar:
Polsha, Yevropa Ittifoqi, Yevroparlament, Yevropa

Asosiy mavzular