05:33 07 Mart 2021
Efir
  • RUB141.85
  • EUR12661.56
  • USD10517.12
Kolumnistlar
Havola olish
187920

Rossiya harbiy dengiz flotini kuchaytirish -  Amerika "yakkahokimlik" illyuziyasini cheklash va koʻpqirrali dunyoni saqlab qolish uchun kerakdir.

Ehtimoliy dushman Rossiya dengiz chegarasi yaqinida paydo boʻlganda, u tezkorlik bilan “kutib olinadi” va kemalar, qirgʻoq mudofaa tizimi yoki aviatsiya yordamida yoʻq qilinadi. Baʼzan ushbu tizimlarning barchasi birgalikda harakat qiladi va buni koʻp variantli jangovar oʻquv mashgʻuloti deyiladi.

Amerikaning “Donald Kuk” nomli esminetsi 23 yanvar kuni Qora dengizga kirib keldi va Rossiya HDFning odatiy “nishoni”ga aylandi. Milliy Mudofaa markazida “Qora dengiz kuchlari va vositalari kuzatuvga kirishdi” deb qisqa xabar qilishdi. Shu kunning oʻzida Rossiya havo kosmik kuchlarining oltita jangovar samolyotilari, Qrim yarim oroli qirgʻogʻidan 300 km masofada amerika esmintsi boʻylab “zarba” berdi. Ushbu  vazifani bajarish uchun ikkitadan Su-30 va Su-27 hamda ikkita Su-24 bombardimonchi samolyotlar osmonga koʻtarildi. Ular navbatma-navbat dengizdagi “nishonga” zarba berish masofasiga yaqinlashib raketa va bomba bilan zarba berish harakatlarini mashq qilishdi.

Bu Amerika kemasining Rossiya dengiz chegarasi yaqinidagi destruktiv hatti-harakatlariga nisbatan adekvat reaktsiya boʻldi. Bundan ikki oy oldin “Tomogavk” raketalari bilan jihozlangan “Jon Makkeyin” esminetsi ham Uzoq Sharq hududidagi Pyotr Velikiy boʻgʻozida Rossiya chegarasini buzgan edi. “Admiral Vinogradov” kemasi unga taran bilan poʻpisa qilib neytral hududga haydab chiqargan edi.

Oʻshanda AQSH HDF qoʻmondonligi dengizning ushbu qismini Rossiyaga tegishli emas deb hisoblashini va bu yerda Amerika kemalari harakat qilishi mumkinligini daʼvo qilgan edi. Ana shunday provokatsiyalar Qrim yarim oroli hududida ham yuz berish ehtimoli katta. Shu sababli 23 yanvar kuni Rossiya “Donald Kuk”ka qatʼiy harakatlar qilishga tayyor ekanini darhol koʻrsatdi va Rossiya suvlarida amerika flotining erkin harakatlanishi mumkinligi toʻgʻrisidagi afsonani barbod qildi.

Undan tashqari Qora Dengiz floti qoʻmondonligi, mojaroli vaziyatlarda harakat qilish boʻyicha rejali jangovar oʻquv mashgʻulotlari oʻtkazilishi sababli, Qora dengizning shimoliy qirgʻogʻida bir necha ming kvadrat metr maydonni suzish vositalari harakatlanishi uchun yopib qoʻydi.  

“Shoʻngʻuvchi bombardimonchi”  taktikasi

EM “Donald Kuk” oʻz bortida 60ta qanotli “Tomogavk” raketalari olib yurishi mumkin. Ushbu raketalar 1600 km masofagacha zarba berishi va yadrovoy jangovar boshga ega boʻlishi mumkin. Undan tashqari kemalarga qarshi ASROC raketalari,  “Standart” zenit raketalari, “Idjis” raketa-himoya tizimi hamda jangovar boshqaruv tizimi mavjud. Bu “Donald Kuk” AQShning NATO bilan hamkorligini tasdiqlaydi. Eslatib oʻtamiz 36 yil davomida “Idjis” raketa himoya tizimining yagona jangovar oʻljasi – urib tushirilgan  IranAir kompaniyasining yoʻlovchi samolyoti boʻldi.  “Idjis” uni F-14 qiruvchi samolyoti deb notoʻgʻri aniqlagan.

Esminetsning qirgʻoqdagi nishonlarga zarba berish imkoniyati juda keng boʻlsada dengiz jangida uning samaradorligi tekshirilmagan. Qanotli “Tomogavk” raketalari dengiz jangida hech qanday yordam bera olmaydi. “Tomogavk” raketalarining kemaga qarshi turi BGM-109B TASM – bir necha yil oldin ishlab chiqarilishi toʻxtatilgan edi. “Kuk”ning orqa qismida 4 dona kichik oʻlchamli, tovush tezligidan sekin harakatlanuvchi “Garpun” kemaga qarshi raketalar bor. Rossiya ushbu esmnetsni doimo kuzatib turadi.

“Donald Kuk” AQSH HDFning 6-boʻlinmasi tarkibiga kiradi va Qora va Boltiq dengizi hdudlarida 2014 yildan buyon Rossiya suv chegaralari yaqinda paydo boʻlmoqda. Oʻsha yilda esminets ekipajining barcha aʼzolari (300 kishi) Qora dengizda Rossiya Su-24 samolyoti bilan yaqindan tanishish imkoniga ega boʻlgan edi. Oʻshanda Rossiya samolyoti kema ustidan 12 marotaba uchib oʻtgan edi.

AQSH qoʻmondonligi maʼlumotiga koʻra, oʻshanda Su-24 bortiga oʻrnatilgan REB apparati “Kuk”da oʻrnatilgan elektronikani ishdan chiqargan va amerikalik dengizchilarni vahimaga solgan edi. Ikkinchi marotaba Su-24  2018 yilda “Kuk”ning apparaturasini oʻchirib qoʻygan edi.

2021 yilda Qora dengiz hududida qarama-qarshilik taktikasi biroz oʻzgardi. “Soʻnggi vaqtlarda “Kuk” Qora dengiz hududiga tez-tez keladigan va hududdagi vaziyatni buzadigan boʻlib qoldi.

Ikkinchi tomondan, unchalik zamonaviy boʻlmagan  Su-24 samolyoti, radio elektron kurash (REB) apparaturasidan tashqari dengiz nishonlariga zarba beruvchi turli vositalarga ega. Masalan, 285 km masofagacha yuqori aniqlikda zarba beradigan “Havo – yuza” turdagi raketalarga ega. Ushbu raketalar dushman kemasining radarlari nurlanishiga qarab uni nishonga oladi. Uning tezligi 3,6 Maxa (tovush tezligidan 3,6 baravar tez) boʻlib, jangovar vaziyatlarda “Arli Berk”, turidagi kemalar omon qolishiga imkon bermaydi.

Su-24 va Su-30 samolyotlarining AQSH harbiy kemalariga qarshi zarba berish imkoniyati shunchalik kattaki, bu ham Montre Konventsiyasi kabi, AQSH HDF uchun yana bir gʻamgin mavzuga aylangan. Montre Konventsiyasiga koʻra, Qora dengizqirgʻogʻida joylashmagan davlatlar jangovar kemalari Qora dengiz akvatoriyasiga eng uzogʻi bilan 3 haftaga kirishi mumkin.

Rossiya Janubi-gʻarbiy strategik muhim ahamiyatga ega boʻlgan yoʻnalishda  AQSH va NATO HDFga qarshi turish uchun oʻz harbiy kuchlari sonini oshirishi va qarshi turish taktikasini takomillashtirishi kerak. Qora dengiz floti soʻnggi yillar davomida bir necha fregat va kichik raketali kemalar, 6ta dizel-elektrik suv osti kemalari bilan toʻldirildi. Ularning barchasida uzoq masfaga zarba beruvchi “Kalibr” qanotli raketalari joylashtirilgan.

Shuningdek Qrim yarim orolida toʻrtta S-400 havo mudoffa divizionlari, bir nechan “Pantsыr-S” divizionlari joylashtirilgan.  Sevastopol yaqinida raketa hujumi haqida ogohlantiriuvchi yangi radio lokatsion divizion ham joylashtirilgan. 

Rossiya harbiy dengiz floti Oʻrta-Yer dengizida ham oʻz taʼsirinpi kuchayrtirmoqda. Bugungi kunda u yerda 10ta jangovar kemalar va suv osti kemalari joylashtirilgan. Bu ushbu huddadagi AQSH kemalaridan koʻpni tashkil qiladi.

Defense News xabariga koʻra, Uzoq Sharq hududida joylashtirilgan “Bastion” majmuasi Moskvaga Bering boʻgʻozi orqali Arktikaga kirish yoʻlini nazorat qilish imkonini beradi. Kerak boʻlsa Alyaskadagi nishonlarni ham yakson qilishi mumkin. Endi nima boʻladi?

AQSH HDFining qiyshiq oynasi

AQSH harbiy kemalarining Qora dengizda boʻlishi har doim Rossiyaning jigʻiga tegadi, chunki ular raketa zarbasidan yaxshi himoyalangan va uzoq masofalarga zarba beruvchi qanotli raketalar bilan jihozlangan. Ruslar bunday tahdidni strategik masala deb qabul qiladi va ushbu arsenal oʻz aholi punktlari va strategik obʼyektlariga yaqin joylashishiga yoʻl qoʻymaydi. Bu AQShdagi CNA - Rossiyani oʻrganish tahliliy markazi raxbari Maykl Kofmanning soʻzlaridir.

Oʻz navbatida Vashington ham Rossiyaning koʻp maqsadli strategik suv osti kemalarining AQSH qirgʻoqlari yaqinidan boʻlishidan, Rossiya strategik bombardimonchilarining AQSH yaqinida uchib oʻtishidan gʻazabga tushadi.

Aslida bir tomonlama xavfsizlik boʻlmaydi, lekin AQShning oʻz strategiyasi bor. Yaqinda AQSH HDF boshliqlaridan biri admiral Maykla Gildey kemalar soni boʻyicha AQSH dunyoda birinchi oʻrinda boʻlmasa-da, Jahon okeanida yangi texnologiyalar yordamida hukmronlikni saqlab qolishi kerak, degan edi.

Okean kengliklari uzra nazoratni saqlab qolish AQSH iqtisodiyoti va siyosati hamda amerikaliklar va ularning ittifoqchilarining erkin navigatsiyasi hamda dushman qirgʻoqlariga “kuch koʻrsatish uchun”  uchun juda muhim.

Demak Rossiyaning eng katta “jinoyati” – bu oʻz mudofaa qobiliyatini kuchaytirayotganidir. Amerika qarama-qarshilik kontseptsiyasida shunday deyilgan: “Rossiya  HDF dunyo xaritasida oʻz taʼsir hududlarini kengaytirmoqda va bizning qirgʻoqlarimizga yaqin harakat qilmoqda... Agar bunga yetarli eʼtibor berilmasa, u oʻrnatilgan dunyoviy tartibni buzishda davom etadi va bizning davlatga xavf soladi”.  

Ushbu balandparvoz gaplardan soʻng Pentagon quruqlik va dengizda provokatsiya va operatsiyalar oʻtkazishi mumkin (Iroq, Yugoslaviya, Afgʻoniston, Liviya va Suriyadagi  operatsiyalarni esga olamiz). Shu sababli ham Rossiya harbiy dengiz flotini kuchaytirish -  amerikalik “hamkor”larni qattiqqoʻllik bilan real hayotgan qaytarish va koʻpqirrali dunyoni saqlab qolish uchun kerakdir.

Asosiy mavzular