05:58 16 Noyabr 2019
Efir
  • RUB148.82
  • EUR10455.03
  • USD9490.77

Toshkentda topilgan xazinani jadidlar yashirgani maʼlum boʻldi

© UzA
Madaniyat
Havola olish
267410

Toshkentda topilgan xazinani aslida kim yashirgan, uni kim va qanday topgani va xazina tarkibida nimalar borligi haqida batafsil maʼlumot.

TOSHKENT, 4 iyul - Sputnik. Toshkent markazidagi sobiq Rossiya imperator oilasi vakiliga tegishli boʻlgan binoning yertoʻlasida ulkan xazina topilgani haqida ilk xabarlar oʻtgan yili paydo boʻlgan edi. Shundan soʻng ushbu xabarlar goh inkor etildi, goh keyinroq eʼlon qilamiz deyildi. Shu vaqtga qadar toʻliq va batafsil maʼlumot eʼlon qilinmay kelayotgan edi.   

Quyida eʼtiboringizga ushbu xazina kim tomonidan va qanday topilgani, xazina ichida nimalar borligi va uning kelajakdagi taqdiri haqida maʼlum qilamiz. OʻzA xabariga asosan. 

Xazinani kim va qanday topdi

Ushbu noyob xazinani Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchisi, mustaqil izlanuvchi, ilmiy xodim 23 yoshli Muhammadbobur Yusupov 3 yillik izlanishlari, qidiruvlari natijasida poytaxt markazidagi eski binolarning biridan topishga muvaffaq boʻldi.

Ikkinchi kurs talabaligim davrida Toshkentning 19 asr oxiri 20 asr boshlariga oid tarixini oʻrgana boshlaganman. Turkistonda tashkil qilingan birinchi milliy universitet, jadidlar, Toshkentda yashagan dvoryanlar tarixini oʻrganganman.

Mana shu vaqtda universitetda ishlagan yoshi katta ustozlarim nohaq qamalib ketgan oʻzbek jadidlari va ushbu xazina haqida aytib berishgan, lekin uning qayerdaligini hech kim bilmagan. Shundan soʻng oʻsha ustozlar yordamida jadidlar farzandlari va shogirdlarini izlab topib ulardan maʼlumot oldim.

Men uchun eng katta maʼlumot oʻsha vaqtlarda Turkistonga jadidlar tomonidan olib kelingan kitoblar, qoʻlyozma asarlar va hujjatlar haqida maʼlumot oldim. Undan tashqari Toshkentda yashagan knyaz Nikolay Romanov xazinalarining barchasi hali topilmagan va eʼlon qilinmagan ekan.

Ushbu buyumlarni soʻnggi marotaba 30 yillarda qatagʻon arafasida Toshkent shahri markazidagi binolardan birida koʻrishgan. Ushbu bino ostida yashirin yertoʻla borligini aytgan edi bir oʻqituvchim. U kishi bu haqida oʻz otasidan eshitgan ekan. U kishining otalari 37-38 yilllarda barcha jadidlar va Abdulla Qodiriy kabi Sibirga surgun qilingan va keyinchalik oʻlimga hukm qilingan. Jadidlar hibsga olinishdan oldin ushbu boyliklarni yertoʻlaga yashirib kirish joyini devor bilan berkitib qoʻyishgan. Xazina sirini biladigan odamlar qurbon boʻlganidan keyin undan hech kim xabar topmagan.

Ushbu maʼlumotlar qoʻlimga tushganidan soʻng men Toshkent shahri markazida qadimiy binolarda joylashgan bir necha tashkilotlarga murojaat qildim, lekin mening tashabbusim natija berishiga koʻpchillik ishonmadi. Shundan soʻng 2018 yilda Toshkent shahri markazida rus muhandislari tomonidan qurilgan binolarning birining yertoʻlasida ushbu xazinani topishga muvaffaq boʻldim.

Xazina ichida nimalar bor

Men topgan xazina taxminan 100 yil saqlangan. Eng omadli tomoni shundaki – xazinaning 80 % juda yaxshi holatda saqlanib qolgan. Xazina tarkibida Rossiya davlatining oxirgi 300 yillik davridagi, Yevropa davlatlarining oxirgi 200 yillik davridagi, Turkiston zaminining 16 asrdan 19 asrgacha boʻlgan davrga oid oltin kumush va mis tangalari, Rossiya buyuk knyazi Nikolay Konstatinovich Romanovning shaxsiy kollektsiyasiga tegishli boʻlgan turli buyumlar, ikonalar topildi.

Kollektsiya tarkibidagi sanʼat asarlari, ilmiy nashrlar, tarixiy hujjatlar juda katta ahamiyatga ega. Masalan ilk oʻrta asrlarga tegishli boʻlgan Qurʼon kitobi, Imom al-Buxoriy hadislari, Muhammad s.a.v.ning hayotga taaluqli boʻlgan qadimiy turk tilida yozilgan juda noyob qoʻlyozmalar topildi. Undan tashqari Alisher Navoiy va Al-Farobiy nomi bilan bogʻliq asarlarning topilishi juda katta yutuq boʻldi.

Kollektsiya tarkibidan birinchi oʻzbek generali – General Joʻrabek va uning yordamchisi Bobobekka taaluqli boʻlgan hujjatlar va xaritalar ham topildi. Ushbu hujjatlar bizga Turkiston zamining oxirgi 500 yillik tarixi haqida soʻzlab beradi.

Xazinada, shuningdek, Turkiston xalq universiteti jadidlariga tegishli boʻlgan 30 dan ortiq maqolalar, hujjatlar va fotosuratlar topilgan.

Xazina kim tomonidan yashirilgan

Xazinani yashirganlar asosan biinchi Turkiston xalq universiteti ziyolilari – jadidlar boʻlgan Munavvar Qori Abdurashidxonov, Abdurauf Fitrat, Abdulla Qodiriy, shuningdek, oʻsha davrlarda Markaziy Osiyoda yashagan rus, nemis sharqshunos olimlarining hissasi juda katta boʻlgan.

Xazinaning kelajak taqdiri qanday boʻladi

Ayni damda, birinchi navbatda, xazinaning xavfsiz saqlab qolish, Oʻzbekistondan olib chiqilishiga yoʻl qoʻymaslik masalasi koʻrib chiqilmoqda. Xazina topilganidan soʻng uni moʻmay naqd pulga sotib olishga va xorijga olib chiqib ketishga bir necha urinishlar boʻldi.

Xazina olimlar tomonidan oʻrganib chiqilganidan soʻng u tarix, sanʼat  va boshqa muzeylarga taqsimlanadi va keng ommaga namoyish etiladi.

Shuningdek, 2021 yilda Londonda boʻlib oʻtadigan xalqaro anjumanda xazinada topilgan maʼlumotlar asosida Oʻzbekiston sharqshunos olimlari tomonida maʼlumot beriladi. Oʻzbekistonda undan oldinroq eʼlon qilinsa kerak, deydi Muhammadbobur. 

Asosiy mavzular