18:23 18 Oktyabr 2018
Efir
  • RUB123.85
  • EUR9490.14
  • USD8208.04
Zasedaniye Verxovnogo suda

Oʻzbekiston sud islohoti tizimida qaysi yoʻldan bormoqda?

Sputnik / Ramiz Baxtiyarov
Siyosat
Havola olish
110241

Oliy sud raisining 2018 yilda Oʻzbekiston sud-huquq tizimida yuz berishi kutilayotgan oʻzgarishlar haqidagi axborotini tinglagan xorijiy davlatlar elchilari, kutilayotgan oʻzgarishlarni oʻta muhim deb baholadilar va Oʻzbekistonda sudning roli, sudya vakolatlari kengaytirilayotganini ijobiy baholadilar

TOSHKENT, 7 fev — Sputnik, Dilshoda Rahmatova. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumlar zalida davlat dasturida belgilangan qonun ustuvorligini taʼminlash va sud-huquq tizimini yanada isloh qilish sohasidagi chora-tadbirlarga bagʻishlangan davra suhbati boʻlib oʻtdi.

Yigʻilishda akademik Akmal Saidov, Oʻzbekiston sudyalari assotsiatsiyasi raisi Ubaydulla Mingboyev, Oʻzbekiston Konstitutsiyaviy sudi raisi Baxtiyor Mirboboyev, Oʻzbekiston sudyalar kengashi raisi Marufjon Usmonov, BMT taraqqiyot dasturining Oʻzbekistondagi doimiy vakili Xelena Freyzer, YEXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari koordinatori Jon Makgregor, elchilar, xalqaro tashkilotlar rahbarlari, Oʻzbekiston va xorijiy OAVlar vakillari, shu jumladan, Sputnik Oʻzbekiston muxbirlari ishtirok etdi.

Oʻzbekiston Oliy sudi raisi Kozimjon Komilov mamlakat sud-huquq tizimida yuz berayotgan tarixiy oʻzgarishlar va yangilanishlar haqida doira suhbati ishtirokchilariga axborot berdi.

Oʻzgarishlar shamoli

Komilov tadbirkorlik subʼyektlarining qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan 85 ta iqtisodiy sudlar faoliyati yoʻlga qoʻyilgani, sudyalarni tanlash va lavozimlarga tayinlashda noqonuniy aralashuvlarning oldini olish, bu borada oshkora va muqobil tanlov tizimini yaratish maqsadida Sudyalar oliy kengashi taʼsis etilgani haqida taʼkidlab oʻtdi.

"Dunyoning taraqqiy etgan davlatlari ilgʻor tajribasini chuqur oʻrganish asosida mamlakatimiz tarixida ilk bor sudya lavozimiga muddatsiz tayinlash amaliyoti joriy qilindi. Shu asosda sudyalarning fuqarolar huquqlarini himoya qilish boʻyicha mustaqilligining kafolatlari kuchaytirildi", — dedi Komilov.

Komilovga koʻra, Oʻzbekistonda sud-huquq islohotlarini izchillik bilan davom ettirish, sud hokimiyatining tom maʼnodagi mustaqilligini taʼminlash, qonunchilik asoslarini izchillik bilan takomillashtirib borish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlib qoladi. Xususan joriy yilda Oliy Majlis huzurida Sud hokimiyatini mustaqilligini taʼminlashga koʻmaklashish komissiyasi tashkil etiladi. Parlament komissiyasining asosiy vazifasi — fuqarolardan kelib tushayotgan murojaatlar, xalq bilan bevosita uchrashuv va muloqot jarayonida koʻtarilayotgan masalalarni umumlashtirish, parlament soʻrovi orqali haqqoniy vaziyatni tahlil qilish, Oliy sud va Sudyalar oliy kengashi bilan birgalikda muammolarni hal etish mexanizmlarini yaratish boʻladi.

Sudya tanlashda jamoatchilik fikri oʻrganiladi

Oliy sud raisining soʻzlariga koʻra, endilikda sudyalar mustaqilligini taʼminlash maqsadida sudyalar maqomining huquqiy asoslari yanada takomillashtiriladi. Sudyalik lavozimiga tayinlanayotgan nomzod boʻyicha tuman va shahar jamoatchiligi fikrini oʻrganish tartibi joriy qilinadi.

Tergovga aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi

Endilikda Oʻzbekistonda tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va tergovning har tomonlama xolisona yuritilishini taʼminlashga qaratilgan choralar ishlab chiqiladi.

Tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, tergov yoki sud faoliyatiga har qanday koʻrinishda, turli xil tarzda aralashganlik uchun jazo choralari kuchaytiriladi.

"Adolat saroyi"

Markaziy sud organlari va muassasalari faoliyati uygʻunligini taʼminlash maqsadida ularning joylashuvi qayta koʻrib chiqiladi. Markaziy sud organlari va muassasalarini oʻzida birlashtiradigan "Adolat saroyi" majmualari barpo etiladi.

Sud tizimi xodimlarini tayyorlash va malakasini oshirish maqsadida Oʻzbekiston Odil sudlov akademiyasi barpo etiladi.

Prokuror vakolati sudga oʻtkaziladi

Rivojlangan davlatlarning ilgʻor tajribasiga asoslangan holda, "Xabeas korpus" institutini yanada kengaytirish doirasida surishtiruv va dastlabki tergov ustidan sud nazorati yanada kuchaytiriladi. Fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari himoyasini kuchaytirish maqsadida tintuv va telefon soʻzlashuvlarini eshitishga sanktsiya berish vakolati prokurordan sudga oʻtkaziladi.

Koʻrsatuv berishga majburlaganlik uchun jazo belgilanadi

Fuqarolarning huquq va erkinliklarini jinoyat protsessida jinoiy tajovuzlardan himoya qilishning ishonchli kafolatlarini taʼminlash, ularning shaʼni va qadr-qimmati kamsitilishiga, qonuniy manfaatlari cheklanishiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan yangi mexanizmlar amaliyotga joriy etiladi.

Protsessual qonunchilik normalarini buzgan holda olingan koʻrsatuvlar, ekspert xulosasi, ashyoviy dalillar hamda boshqa materiallardan dalil sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Shaxsni noqonuniy ushlab turish, qamoqqa olish, jinoiy javobgarlikka tortish yoki hukm qilishga sabab boʻlgan, hujjatlar yoki ashyolarga bila turib yolgʻon maʼlumotlar va boshqa buzib koʻrsatilgan faktlarni kiritish, haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan koʻrsatuv berishga majburlash, ish boʻyicha haqiqiy holatlarni buzib koʻrsatish orqali dalillarni qalbakilashtirganlik uchun jinoiy javobgarlik joriy etiladi.

Shuningdek, jinoyat haqida yolgʻon xabar va yolgʻon guvohlik berganlik uchun javobgarlikni yanada kuchaytirish nazarda tutilmoqda.

Jinoyat sodir etgan shaxslarni jinoiy taʼqib qilish muddatlari maqbullashtiriladi

Ayrim jinoyat tarkiblarini jinoyat toifasidan chiqarish, javobgarlikka tortish muddati oʻtib ketganligi munosabati bilan jinoyat uchun javobgarlikdan ozod qilish muddatlarini qisqartirish, ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan va uncha ogʻir boʻlmagan jinoyat sodir etilgan kundan boshlab oʻn yil muddat oʻtgan boʻlsa, shaxsni javobgarlikka tortish mumkin emasligini belgilovchi qoidalar amalga joriy etiladi.

Jinoyat ishini koʻrib chiqish muddati tezlashtiriladi

Jinoyat ishini koʻrib chiqishning tezkorligi va samaradorligini oshirish, protsessual hujjatlarni rasmiylashtirishni soddalashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar ishlab chiqiladi. Yaʼni jinoyatni roʻyxatga olish va tergov qilishdan to hukmni ijro etishgacha boʻlgan jarayonni oʻz ichiga olgan "elektron jinoyat ishi" tizimi bosqichma-bosqich joriy etiladi.

Oliy sud raisining 2018 yilda Oʻzbekiston sud-huquq tizimida yuz berishi kutilayotgan oʻzgarishlar haqidagi axborotini tinglagan xorijiy davlatlar elchilari, kutilayotgan oʻzgarishlarni oʻta muhim deb baholadilar, Oʻzbekistonda sudning roli, sudya vakolatlari kengaytirilayotganini ijobiy baholadilar va bu boradagi islohotlarga oʻz hissalarini qoʻshishga, birgalikda hamkorlik qilishga tayyorliklarini bildirdilar. 

Asosiy mavzular