02:39 25 Yanvar 2021
Efir
  • RUB142.66
  • EUR12682.88
  • USD10500.81
Jamiyat
Havola olish
5346120

1942 yil 9 aprelda "101"-otryadning qahramon oʻzbek-jangchilari Amersfort kontslageri yaqinidagi oʻrmonzorda otib tashlangan. Otuv hukmi "mutlaqo maxfiy" grifi ostida ijro etilgan, unda faqat kontslager ofitserlari qatnashgan. Oʻqqa tutilishini bilgan qahramon-oʻzbeklar oliy jazo amalga oshiriladigan joyga boshlarini baland koʻtarib, sinmagan ruhda Vatan haqida qoʻshiq aytib borganlar...

TOSHKENT, 18 apr - Sputnik. Ikkinchi Jahon urushi yillarida yuksak jasorat koʻrsatib, mardlarcha halok boʻlgan 101 nafar oʻzbek haqida arxiv hujjatlaridan shu paytgacha oshkor etilmagan maʼlumotlar ommaga eʼlon qilindi. Bir yuz bir nafar oʻzbek - Gollandiyaning Amersfort shahridagi kontslagerda jahannam azobini tortgan. Askarlar koʻrsatgan bu qahramonliklari bilan Gitlerning oʻta mudhish rejasini barbod etganliklari, fashistlarga jahon tarixini oʻzgartirishga yoʻl qoʻymaganliklaridan bexabar halok boʻlishgan.

Aprel oyining boshida "Oʻzbekkino" agentligida Oʻzbekiston yoshlar ittifoqi koʻmagida "101"-otryaddan boʻlgan qahramon oʻzbekistonliklar otuvga hukm qilingan sanaga bagʻishlangan "Toshkent - Amsterdam telekoʻprigi" oʻtkazildi.

Uzoq yillar davomida fashistlar gollandiyaliklarga nemis armiyasi kim bilan urush oborayotgani, Qizil Armiya askarlari aslida kimligini koʻrsatish maqsadida 101 nafar oʻzbek-jangchisini Amersfort shahridagi kontslagerga olib kelishgani haqida aytilar edi.

2017-2018 yillarda "Oʻzbekkino" milliy agentligi va BENILYUKS mamlakatlaridagi Oʻzbekiston elchixonasi shafeligi ostida yozuvchilar - Anvar Irgashev hamda Yuliya Medvedkovskaya tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotlar tufayli yangi noyob maʼlumotlar oshkor boʻldi.

Maʼlum boʻldiki, oʻzbek askarlari fashist Germaniyasining "propaganda mashinasi" qurboni boʻlgan va oʻta muhim maxfiy aktsiya uchun atayin saralab olingan. Adolf Gitlerning shaxsan oʻzi Reyx vaziri Gebbels va reyxfyurer Gimmler boshchiligidagi idoralarga Qizil Armiya askarlari haqida propaganda ruhidagi film yaratishni buyurgan, kartinada askarlar inson qadr-qimmatidan mahrum, notavon va qoloq mavjudotlar sifatida jonlantirilishi lozim edi. Rejaga koʻra, bularning barchasi Ikkinchi jahon urushining eng muhim - Moskva uchun boʻladigan jangi oldidan nemis askarlarining "tushib borayotgan ruhi"ni koʻtarishga xizmat qilardi.

Ushbu filmning yaratilishi fyurer tomonidan eng ustuvor vazifa etib eʼlon qilingan. Kartina 1941 yil noyabr oyida ekranlarga chiqishi kutilayotgandi. Suratga olish guruhiga reyxning eng yaxshi kinematografchilari jalb etilgan. Bir yuz bir nafar oʻzbek oʻgʻlonlari asir saqlanayotgan Amersfort kontslagerida esa film uchun "material tayyorlanishi" lozim edi.

Aftidan hammasi reja asosida borayotgandi, hatto Gebbels Gimmler bilan birga fyurerga operatsiya "muvaffaqiyatli oʻtkazilgani" haqida bayon berishga otlanadi va kutilmaganda rejalar barbod boʻladi. Amersfort kontslagerida asir-oʻzbeklar tomonidan koʻrsatilgan mardonavorlik, qatʼiy intizom va milliy madaniyat Gitler rejalari amalga oshishiga yoʻl qoʻymaydi. Ha, ular atigi 101 nafar edi! Lekin ular haqiqiy jangchilar edi!

Fashist askarlari mafkuraviy yordamdan mahrum boʻladi, Moskva uchun jang oldidan ularning ruhi koʻtarilmaydi! Ular bu jangni nafaqat boy beradi, balki u yerda bir millionga yaqin askar va ofitserlarini yoʻqotadi. Fashist Germaniyasi gʻalaba qozongan taqdirda insoniyat tarixi mutlaqo boshqacha kechgan boʻlar: dunyo xalqlarini ommaviy qullik va ommaviy qirgʻin kutardi.

1942 yilning 9 aprel sanasida "101"-otryadning qahramon oʻzbek-jangchilari Amersfort kontslageri yaqinidagi oʻrmonzorda otib tashlangan. Otuv hukmi "mutlaqo maxfiy" grifi ostida oʻtgan, unda faqatgina kontslager ofitserlari ishtirok etishgan. Oʻqqa tutilishini bilgan qahramon-oʻzbeklar oliy jazo amalga oshiriladigan joyga boshlarini baland koʻtargan holda, sinmagan ruh bilan Vatan haqidagi qoʻshiqni baralla kuylab borganlar...

"Ikkinchi jahon urushida erishilgan gʻalabaga jonlarini fido qilib bebaho hissa qoʻshgan 101 oʻzbek qahramonlarining ushbu jasorati butun dunyo insonlari xotirasida mangu yashaydi", - deyiladi "Oʻzbekkino" milliy agentligi maqolasida.

Ikkinchi jahon urushi davomida fashizmga qarshi kurashda qatnashgan oʻzbekistonliklar nomlarini abadiylashtirish, yosh avlodni ota-bobolari koʻrsatgan jasoratlar namunasida tarbiyalash maqsadida Oʻzbekiston prezidentining 2018 yilda qabul qilingan farmoni asosida qator chora-tadbirlar oʻtkazilishi belgilangan.

Asosiy mavzular