01:34 07 Dekabr 2019
Efir
  • RUB147.79
  • EUR10476.36
  • USD9510.99
Obucheniye russkomu yazыku

Ikkinchi ona tilimiz: Oʻzbekistonda nega rus tilini oʻrganishadi?

© Sputnik / Ilya Pitalev
Jamiyat
Havola olish
Rus Samarqandi: Sputnik Oʻzbekiston maxsus loyihasi (3)
71242

Oʻzbekistonda rus tilini oʻrganish nufuzli boʻlib qoldi. Samarqand davlat universiteti oʻqituvchilari fikricha, oxirgi 30 yil ichida koʻpchilik mahalliy oilalarda rus tilidan ikkinchi va hatto asosiy til sifatida foydalanib kelinmoqda

Shanba tongi. Samarqand universiteti rus filologiyasi fakulteti binosi oldida talabalar toʻplanib turishibdi – bugun ularda toʻliq oʻqish kuni. Binoga kiraverishda ikkala tomondagi yozuvlar – biri oʻzbek lotin yozuvida, ikkinchisi ingliz tilida. Rus tilida yozuv umuman yoʻq.

Lekin binoni xatlab oʻtishimiz bilan rus tilida yozilgan maʼlumotlar taxtasi, darslar jadvali, reyting jadvali, Oʻzbekiston va Rossiya prezidentlari rasmlari joylashgan plakat va diplomatik aloqalarning 25 yilligiga oid davlat hayotidagi muhim voqealar aks ettirilgan suratlarga koʻzingiz tushadi.

Rus tilini bilish yana modaga kirdi

"Sizlar Moskadanmisizlar? Jurnalistmisizlar? Toʻxtab turing, hozir dekanni topamiz", - birinchi kafedradayoq bizni shunday qarshi olishdi va keng qamrovli izlash ishlari boshlanib ketdi, dekanni izlashga yangi va yangi oʻqituvchilar jalb etilar edi. Lekin kabinetma-kabinet kirib chiqishlar oʻz natijasini bermadi – dekan yoʻq ekan, shu bois Rus va chet el adabiyoti kafedrasi mudirasi Shahnoza Ishniyozova bizga gid boʻlishga rozilik bildirdi.

"Albatta, 90-chi yillarda bizda turgʻunlik davri boʻlgan, lekin hozirda taraqqiyot kuzatilmoqda, rus tilini oʻrganishga eʼtibor bugun kuchli – til markazlari ochilmoqda. Toʻgʻri, bu haqda kam gapiriladi, lekin ota-onalarning rus tiliga boʻlgan qiziqishi susaymagan – ular avval oʻz farzandlarini qay tarzda bogʻchalarda rus guruhlari va undan soʻng rus sinflariga bergan boʻlsalar, hozir ham bu anʼana davom etmoqda", - deydi Shahnoza Ashirovna.

Ayol shuningdek, rus tilini oʻrganishga intilish boisi nafaqat Rossiyaga ishlashga ketish bilan izohlanishini, balki rus tili millatlararo muloqot tili boʻlib qolayotganini qoʻshimcha qiladi.

"Rus tili millatlar oʻrtasidagi koʻprik, aloqa Bundan tashqari, rus tili – bu yangiliklar manbai. Odatda biz yangiliklarni  aynan rus tilidagi saytlarda va nashrlarda oʻqiymiz, ruscha efirlarni tomosha qilamiz. Bizning davlatda boshqa tillar xam oʻrganilmokda – ayniqsa ingliz tili, lekin rus tili ustuvor ahamiyatga ega", - deydi dotsent Ishniyazova. Ayol raqamlarni keltirib oʻtadi.

Rus filologiyasi alohida fakultet sifatida shakllanganda faqatgina 25 nafar abituriyent qabul qilingan, keyinchalik ular soni 50 nafaga yetgan. Hozirda esa fakultetda 300 talaba tahsil oladi. Shuningdek, fakultetda "lingvist" va "adabiyotshunos" yoʻnalishida magistratura ham mavjud. Doktorantlar esa Rossiyaga Qozon, Tomsk va Moskva universitetlariga oʻqishga borishyapti.

Rossiya bilan qalin aloqalar

Shahnoza Ishniyazova fakultet xaqida gapirayotganida, uning hamkasbi bizga qahva damlab, oldimizga likopchada shirinlik qoʻyadi. Hayratimizga javoban: "Oling, mehmon boʻling, bizda odat shunaqa", dedi.

"Rossiya oliy taʼlim muassasalari bilan aloqalarimiz juda yakin, ular bizga yangiliklar bilan tanishishda yordam bermoqda. Bir zamonlar, rus va zamonaviy adabiyot boʻyicha qoʻllanmalar borasida qiynalganmiz, materiallar yetishmagan, manbalar kam boʻlgan. Hozir unday muammolar yoʻq – bizga kitob va jurnallar yetkazib berib turishibdi. Tomsk, Qozon, Ufa, Sank-Peterburg, Shimoliy Kavkaz oliy taʼlim muassasalari vakillari tashrif buyurib, seminarlar oʻtkazishmoqda. Bu seminarlarda nafaqat oʻqituvchilar, balki talabalar va doktorantlar ham ishtirok etyapti", - deydi gʻurur bilan Shahnoza Ishniyazova.

Shahnoza Ashirovna suhbat davomida kabinetda kursida kamtarlik bilan kutib oʻtirgan yosh yigitga ishora qiladi. "Mana tanishing, bu Chechen davlat universitetidan kelgan mehmonimiz – u ishini Tomskdan Grozniyga koʻchirgan, mana endi biz bilan tanishishga va universitetlarimiz oʻrtasida aloqalarni rivojlantirish maqsadida tashrif buyurdi".

Taʼlim tili – ota-onalar tanlovi

Dotsent Ishniyazova bilan suhbatimiz paytda, kafedraga boshqa oʻqituvchilar kirib kelishni boshladi – bizning tashrifimiz xaqida mish-mishlar fakultet boʻylab tez tarыalgan edi.

"Rus tilini oʻrganishga qiziqish butun Oʻzbekistonda, xususan, Samarqandda juda katta, - deya taʼkidladi kafedra mudiri. – Tilni bilish yanada koʻproq imkoniyatlar bermoqda, koʻp yoʻllarni ochib bermoqda. Maktablarda hamda maktabgacha taʼlim muassasalarida mashgʻulotlar rus tilida olib borilmoqda. Toʻgʻri, bizda oʻzbek va rus guruhlari bogʻchalarda alohida tashkil etilgan, lekin bu mahalliy oilalar farzandlari rus tilida sheʼrlar aytib berolmaydi va rus tilini bilmaydi degani emas. Aksincha, biz yevropa millatlariga mansub deb biladigan rus, arman, tatar va boshqa millatlar vakillari oʻzbek tilini bilmaydi deb taʼkidlab boʻlmaydi. Ular oʻzbek tilini juda yaxshi bilishadi".   

Hamkasbi soʻzlarini tasdiqlash uchun, suhbatimizga endigina kelgan oʻqituvchi qoʻshiladi.

"Mening ikki nafar farzandim bor - oʻgʻlim yettinchi sinfda, qizim beshinchi sinfda oʻqiydi. Ular bogʻchada rus guruhiga borishgan, va rus maktabiga oʻqishga berdim. Ular uchun ona tili - rus tili desam ham boʻladi. Biz uyda koʻpincha rus tilida gaplashamiz", - deydi dotsent Boboxonov.

"Mening farzandlarim ham rus tilida taʼlimga ixtisoslashgan bogʻcha va maktablarga borishgan. Keyinchalik oʻgʻlim Toshkentdagi Moskva universiteti filialida oʻqidi, qizim chet tillar institutida. Doktoranturani rus tilida davom ettirishdi. Bizda mahalliy millat fuqarolari oʻzbek tilidagi, yevropa millatiga mansublar rus tilidagi maktabga yoki oliygohga borishi kerak, degan aqida yoʻq. Bu ota-onalar tanlovi", - deb hamkasbi soʻzlarini tasdiqlaydi Shahnoza Ishniyazova. "Mana hamkasbim farzandlari uchun rus maktabini tanladilar, hech kim uni majburlamadi, bu uning shaxsiy tanlovi"- deya qoʻshib oʻtdi.

"Nima uchun rus tilini tanladim? - savol beradi Boboxonov. – Hzbek tilini oilada ham oʻrganish mumkin, biz bilan gaplashishadi, maktabda ham uni oʻrgatishadi – ikkala til boʻyicha ham baholari aʼlo. Oʻylaymanki, farzand rus tilini bilsa, qoʻshimchasiga ingliz tilini bilsa bu faqatgina plyus".

Ishniyazovaning taʼqidlashicha, Samarqandda yana bir tilni yaxshi bilishadi – tojik tilini, chunki koʻpchilik bu tilda gapiradi. Shahrimizda til oʻrganish markazlari juda koʻp, ota-onalar farzandlarini ingliz, nemis, frantsuz tillarini oʻrgatadigan markazlarga berishga harakat qilishyapti. Shuning uchun yosh avlodning koʻpchiligi toʻrttagacha tilni bilishadi.

Ruslar oz – yoʻqotishlarni toʻldirish kerak

"Lekin men taʼkidlab oʻtmoqchiman – rus tili biz uchun chet tili emas, bu bizning ona tillarimizdan biri. Biz shunday deb oʻylaymiz. Aholining aksariyat qismi rus tilida gapiradi. Bilasizmi, bizda odamlarni rus tili uchun jabrlanayotganini gapirishsa hafa boʻlib ketamiz. Bunga ishonmang! Meni yoshim ancha katta va men hech qachon birovni rus tilida gaplashayotgani uchun tahqirlanganini va rus maktablari berkitilayotganini eshitmaganman. Bu boʻlmagan gap. Siyosiy uydirma", - deydi biroz xayajonlanib, bungacha hotirjam boʻlgan Shahnoza Ishniyazova.

"Balandparvoz gaplar gapirayapti, deb oʻylamang. Yuring, birga auditoriyaga boraylik, talabalardan ular nima sababdan bu dargohda tahsil olayotgani haqida oʻzingiz soʻrab koʻring", - kutilmaganda taklif qilib qoldi Shahnoza Ishniyozova.

Birinchi kurs filolog-talabalar dars oʻtayotgan xonaga kirdik. Shahnoza Ashirovna meni tanishtirdi, talabalar hijolat boʻlganidan savollarga tez javob berishga botina olishmayapti, lekin asta-sekin chiqishib, hatto, ularning oʻzlari savolga tuta boshlashdi. Aniqlanishicha, talabalarning barchasi rus maktablarini bitirishgan, lekin ular orasida faqat bir qiz koʻrinishidan slavyan millatiga mansub, qolganlar Oʻzbekistonda yashayotgan boshqa millat vakillari.

"Men yarim xitoy, yarim dungonman, oilamiz rusiyzabon. Menga rus tili juda yoqadi – u serqirra va qiziqarli. Rus filologiyasida oʻqish – mening istagim edi. Maqsadim - oʻqishni tugatishim bilan Rossiyaga borib, jurnalist boʻlish, maʼlum bir kerakli tajriba orttirib, Oʻzbekistonga qaytib kelib, televideniyeda ishlash", - deydi Kamila.

"Men tojikman, rus tilini oʻrganyapman, chunki mening oilam ham rusiyzabon. Uyda rus va tojik tillarida gaplashamiz. Shuningdek, buvim ham filolog boʻlganlar, ota-onam ham maktabda rus tilida oʻqishgan. Rus tilini bilmaganimizda, fikrimcha, koʻp narsani yuqotgan boʻlardik, birinchi navbatda, Pushkin, Lermontov, Tolstoy kabi rus yozuvchilar asarlarini original tilda oʻqiy olmagan boʻlardik", - deydi Nigora.

"Men esa sheʼrlar yozaman. Rus tilini oʻrganish xobbim. Sheʼrlarimni oʻzbek tilida ham yoza olaman, ingliz tilida ham. Lekin rus tilidagilari boshqacha jarang topadi. Kelajakda yozuvchi boʻlmoqchiman, keyin oʻz musiqiy guruhimni tuzmoqchiman. Men musiqa ham bastalayman", - deydi Timur, orqada oʻtirgan qizlar esa u gitarani yaxshi chaladi, deya qoʻshimcha qilishadi.

Timurdan sheʼr aytib berishni soʻradik, u besh daqiqa davomida butun auditoriyani oʻziga mahliyo qildi.

"Bu 2000-chi yillar bolalari", - deya izoh beradi dotsent Ishniyazova.

Soʻngra auditoriyaga murojaat qilib, oʻqishdan keyin Rossiyaga ketmoqchi boʻlganlardan qoʻlni koʻtarishni soʻradi. Yigirmadan ziyod talabadan besh nafari qoʻl koʻtardi, xolso. Shundan soʻng hamma oʻzini erkin his qila boshladi, oʻzlari haqida gapirishga kirishdilar. Xusravga rus tili dasturlashda qoʻllash uchun kerak, Nargiza rus tili orqali ingliz tilini oʻzlashtirmoqchi, Sabinani buvisi rus tili va adabiyot oʻqituvchisi boʻlgan va u uning izidan borishga qaror qildi.

Boshka xonadagi ikkinchi kurs talabalariga oʻtdik – ular ancha erkinroq. Katta auditoriya ichida faqatgina bitta qiz koʻrinishidan slavyan millatiga mansub.

Shoxsanamning aytishicha, oilasida dadasi rus tilida, onasi esa oʻzbek tilida gaplashadilar. Oʻzi esa toʻrtinchi sinfdan rus tiliga ishtiyoq qoʻygan va maktabni tugatgach qayerga oʻqishga kirish xususida savol toʻgʻilmagan. "Maktabda oʻqituvchilarimiz yaxshi boʻlishgan, men oʻqituvchiga oʻxshagim kelgan", – deydi u.

Tatar millatiga mansub Nigina teatr tomoshalarida ishtirok etadi va rus tilisiz koʻpchilik rollarni oʻynay olmagan boʻlardi. Tojik millatiga mansub Ruslanning buvisi rus. Bundan tashqari uning uyida soʻzlashiladigan til – rus tili.

Bu guruhdagilarning rejalari ham oʻxshash – Oʻzbekistondan ketmokchi boʻlganlar kam. Asosan gap Rossiyada oʻqish, kelajakda qaytib kelish toʻgʻrisida ketmoqda.

Tarjimonlarga talab

"Bizning Rus va chet el adabiyoti kafedrasida bitta arman, uch nafar rus, besh nafar tatar, tojik millatlariga mansub oʻqituvchilar ishlaydi, qolganlari oʻzbek. Kafedramiz davlatimiz kabi koʻpmillatli", - hursand boʻlib deydi Shahnoza Ishniyazova, kafedraga qaytayotganimizda.

Maʼlum boʻlishicha, rus filologiyasi fakultetida jami beshta kafedra mavjud. Undan uchtasi rus tili va adabiyoti kafedralari. Ikkitasi boshqa chet tillariga taalluqli – roman-german va ingliz.

Rus filologiyasi fakultetita qanday qilib chet tili kafedralari paydo boʻlgan degan savolimga: "Tarjimonlarni tayyorlashga oʻtkir ehtiyoj paydo boʻlgan, bu davr talabi", - deya javob berishadi. 

"Maxsus tarjimonlik fakulteti bizda yoʻk, oʻzbekcha-ruscha va ruscha-oʻzbekcha tarjimalar masalasi juda muhim. Shuning uchun maxsus mutaxassislarni tayyorlashni boshladik, fakultetni kengaytirdik", - dedi Ishniyazova soʻzi yakunida.

Mavzu:
Rus Samarqandi: Sputnik Oʻzbekiston maxsus loyihasi (3)

Asosiy mavzular