13:51 07 Iyul 2020
Efir
  • RUB142.48
  • EUR11455.78
  • USD10184.73
Jamiyat
Havola olish
146 0 0

Buxoroda rus tilidagi yagona bosma nashr 2020 yilda 100 yoshini nishonlaydi. Uning nomlari bir necha bor oʻzgardi, ammo hanuzgacha viloyatning asosiy yilnomasi boʻlib qolmoqda.

TOSHKENT, 13 mar - Sputnik. "Buxarskiy vestnik" oʻz hayotida juda koʻp voqealarni boshdan kechirdi: koʻtarilishlar, pasayishlar, davrlar va davlat rahbarlari oʻzgardi, mamlakatning oʻzi ham butunlay boshqa boʻldi. Siyosiy vaziyatga muvofiq gazetaning nomi ham bir necha bor oʻzgardi. Shunga qaramay, u mintaqaning soʻnggi tarixining doimiy xronikasini olib bormoqda va baʼzan esa odamlarning qalbini birlashtiradi ...

27 iyun - Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kunida mamlakatning eng koʻhna gazetalaridan biri oʻzining 100 yilligini nishonlaydi. Buxoro "Izvestiya"sining birinchi soni 1920 yil yanvarda chiqdi. Keyinchalik nashr oʻz nomini bir necha bor oʻzgartiradi, bu "Azad Buxara", "Krasnaya Buxara", "Sovetskaya Buxara", "Buxarskiye izvestiya" va nihoyat - "Buxarskiy vestnik". Uning amaldagi taʼsischilari - xalq deputatlari Buxoro viloyati Kengashi va viloyat hokimligi hisoblanadi.

Sharqning ruscha ohangi

Uzoq yillar davomida "Buxarskiy vestnik"i viloyatda rus tilida nashr etiladigan yagona gazeta boʻlib qoldi. Uning sahifalarida rus diasporasining hayoti va rus madaniyatini targʻib qilish doimiy mavzular orasida. Bosh muharrir oʻrinbosari Svetlana Ahmedovaning Sputnik-ga aytishicha, bu asosan viloyat Rossiya madaniy markazi tadbirlarini yoritish orqali amalga oshiriladi. Bundan tashqari, mahalliy rus tili va adabiyoti oʻqituvchilari bilan yaqin hamkorlik olib borilmoqda.

"Xususan, biz ushbu tilni oʻqitish metodikasi boʻyicha oʻz fikrlarini bayon qiladigan maqolalarini nashr etamiz. Biz rus klassiklari haqida unutmaymiz. Yaqinda Buxoroda Vladimir Vыsotskiy va Aleksandr Griboyedovlarni xotira kechalarani oʻtkazdik. Shuningdek, Tatar-Boshqird madaniy markazining voqealarini ham kuzatib boramiz", - deydi Ahmedova.

Biroq, uning taʼkidlashicha, gazeta, avvalambor, mintaqa hayotining yilnomasidir, uni boshqa biron bir ommaviy axborot vositalari olib bormaydi. Va aynan shunda uning tarixiy ahamiyati, ayniqsa rus tilida soʻzlashuvchi aholi turli sabablarga koʻra oʻz ona yurtlarini tark etishlari fonida.

"Gazetaning oʻziga xos qiyofasi, mavzusi, mafkuraviy yoʻnalishi va oʻziga xos dunyosi bor. Bizning vazifamiz - uni bizdan keyin keladiganlar uchun saqlab qolish. Yubileyga bagʻishlab biz nashriyot tarixi va albatta shu davr ichida nashr sahifalarida nimalar yozilganiga oid materiallar tayyorlamoqdamiz", - deydi bosh muharrir oʻrinbosari.

Baland poshnada dalalar boʻylab ...

Svetlana Ahmedova deyarli butun hayotini  "Buxarskiy vestnik"da ishlashga bagʻishladi, Buxoro pedagogika institutini (hozirgi Buxoro davlat universiteti) tamomlagach gazetaga ishga kirdi. Ammo u oʻsha paytdagi "Sovetskaya Buxara" bilan ishlashni yanada ertaroq - institutning ikkinchi kursidan boshlagan, u yerda "Yosh filolog" devoriy gazetasi muharririning oʻrinbosari boʻlgan. Birinchi lavozimi oʻzida bashoratni mujassam etgandi.

Redaktsiya gazetы Buxarskiy vestnik
Sputnik
Redaktsiya gazetы "Buxarskiy vestnik"

"Devoriy gazetaning muharriri Akram Murtazayev boʻlgan. U ham oʻz hayotini jurnalistika bilan bogʻlagan,"Komsomolskaya pravda"da ishladi va "Pravda"ning oʻz muxbiri boʻlib ishladi. Hozirgacha u nafaqaga chiqqan boʻlsa ham,"Moskovskiy komsomolets" bilan ishlaydi. "Sovetskaya Buxara"dan bir yosh jurnalist bizning kafedramizga kelib, gazeta uchun rus klassiklarining yubileylariga va biron bir bayramga bagʻishlangan maqolalar yozishimizni soʻradi. Shunday qilib, mening hayotim gazetaga butun umrga bogʻlanib qoldi", - deya eslaydi Ahmedova.

Uning mehnat daftarchasida ish joyi toʻgʻrisida faqat bitta yozuv mavjud - faqat lavozimlar oʻzgartirilgan: avval korrektor, keyin madaniyat boʻlimining muxbiri. Koʻp oʻtmay u qishloq xoʻjaligi, keyin agrosanoat kompleksi boʻlimlarini boshqargan.

Yevropacha koʻrinishidagi yosh, nozik bir qizning mehnat vazifalariga qishloqlarga xizmat safarlari kirgan. Avvaliga bu nafaqat mahalliy aholini, balki viloyat rahbariyatini ham hayratda qoldirgan. Boshqacha boʻlishi ham mumkin emas edi: moda soch turmagi boʻlgan va hatto baland poshnali qiz dala boʻylab yuripti, ipak qurti yetishtirishi, chorvachilikda naslchilik ishlari va qishloq xoʻjaligi texnikalarini taʼmirlash bilan qiziqmoqda...

"Men viloyat partiya komitetining birinchi kotiblar (hozirgi hokimlar)ning koʻpi bilan ishladim. Ularning har biri menga qishloq aholisi kiyadigan brezent etiklarni taklif qilishgan. Men ularni qatʼiyan rad etardim, chunki jurnalist ayol har doim hurmatli koʻrinishi kerak deb oʻylagandim. Bu fikrim shu kungacha oʻzgarmagan», - deya tan oladi Ahmedova.

Uning eri, "Buxarskiy vestnik" fotomuxbiri Sergey Poletayev ham yosh jurnalistning jozibadorligiga bardosh bera olmadi. Ular 40 yildan beri birga. Ish ularni yaqinlashtirdi. Qoʻshma xizmat safarlari taʼsir koʻrsatdi, natijada qiziqarli, baʼzan esa keskin reportajlar, muammoli maqolalar, intervyular paydo boʻldi.

"U tahririyatga 1975 yilda keldi va 5 yildan soʻng ushbu ijodiy hamkorlik oilaviy ittifoqqa aylandi. Oʻshandan beri biz ijodni oila bilan birlashtirmoqdamiz. Bu jurnalist ayol uchun juda yaxshi, chunki amaliyot shuni koʻrsatadiki, u paytlari koʻplab ayollar turmush oʻrtoqlarining xizmat safarlari, tungi smenalar, erkaklar bilan suhbatlarni tushunmmasligi tufayli tark etishga majbur boʻlishgan. Bizning ittifoq muvaffaqiyatli boʻldi", - dedi u gʻurur bilan.

Bugungi kunga kelib, ushbu er-xotinning ushbu gazetada qoʻshma staji deyarli 90 yilni tashkil etadi. Aslida ularning oʻzlari Buxoro viloyati tarixining soʻnggi 45 yillik tarixchilaridir. Va baʼzi nuqtalarda bu tarixning amalga oshiruvchilari.

Soʻzning kuchi va vayron boʻlgan shahar

Oʻsha qatʼiy tahririyat siyosati va tsenzuraning ogʻir kunlarida ham nashrlar jamiyatning dolzarb va oʻtkir muammolarini hal qilgan. Shunday qilib, Axmedova tomonidan Sovet Ittifoqi davrida tashkil etilgan axborot kampaniyasi, uning fikricha, Orol halokatiga teng keladigan haqiqiy tabiyat inqirozning oldini olishga imkon berdi.

Oʻzbekiston SSR rahbariyati Qorovulbozor choʻlida chorvachilik uchun vitamin kontsentrati ishlab chiqaradigan zavod qurishni rejalashtirgan. Gazeta vahima solishni boshladi, chunki bu juda katta miqdordagi suvni talab qiladigan juda kanserogen ishlab chiqarish. Bundan tashqari, shamol Buxoro tomon esadi.

"Oʻsha paytda biz Leningradlik ekologlar bilan bogʻlandik va Chernaya Rechkada huddi shunday zavod mavjud boʻlganini bildik, ular undan katta qiyinchilik bilan qutulishdi. Meni oʻzimizning mutaxassislarimiz, ekologlar, oddiy odamlar va mehnat faxriylari qoʻllab-quvvatladilar. Biz oʻz fikrimizni nafaqat viloyat rahbariyati oldida himoya qila oldik, balki oʻsha paytdagi qudratli Vazirlar Mahkamasini ham ishontirishga muvaffaq boʻldik", - deya eslaydi "Buxarskiy vestnik" bosh muxarriri muovini.

U bu yerda xavfli korxona hech qachon qurilmaydigan boʻlishidan xursand va shu orqali odamlar hayotini saqlab qolishga muvaffaq boʻlindi. Keyinchalik bu yerda Buxoro neftni qayta ishlash zavodi qurildi, u mahalliy neft-gaz sanoatining yetakchisi va yuzlab odamlar ishlaydigan shaharni tashkil etuvchi korxona boʻldi.

Afsuski, yana bir tabiiy ofatning oldini olish imkoni boʻlmadi: 1976 yil bahorida Gazli shahrida bir qator halokatli zilzilalar yuz berdi. Epitsentrdagi tebranishlar kuchi 10 ballga yetdi. Falokat qishloqdan faqat xarobalarni qoldirdi. Sergey Poletayev ofat oqibatlarini yoritish uchun safar qilganlardan biri edi.

"Koʻzimiz oldida dahshatli manzara paydo boʻldi. Vayron boʻlgan uylar, epitsentrga yaqin yerdagi yoriqlar esimda. Moskvadan seysmologlar kelib, kelajakda yer silkinishini bashorat qilish uchun asbob-uskunalar oʻrnatdilar va oʻlchovlar qildilar. Men olimlarni, vayronalarni tekkislanishini va qurilish boshlanishini suratga oldim. Shahar 90% vayron boʻlganligiga qaramay, u tezda tiklandi. Odamlar bu ishlarni qaxramonlarcha boshidan kechirdi",- deb eslaydi Sergey Poletayev.

Rashidov bilan uchrashuvlar va Karimovdan ruchkalar

Ammo gazetada koʻpincha global loyihalar va ulkan qurilish loyihalari yoritilgan: Amu-Buxoro kanali, Navoiy kanali (u payt hozirgi Navoiy viloyati Buxoroning bir qismi edi), Hamza-2 nasos stantsiyasi, Qorovulbozor choʻli, Oʻrtachoʻl massivining rivojlanishi...

Redaktsiya gazetы Buxarskiy vestnik
Sputnik
Redaktsiya gazetы "Buxarskiy vestnik"

"Respublikaning birinchi kotibi Sharaf Rashidov nasos stantsiyasining ochilish marosimiga shaxsan tashrif buyurdi. Unda men uni birinchi marta koʻrdim. Keyin u Navoiy irrigatsiya kanalini va Buxorodagi ippodromni ham ochdi. Bir safar u KPSS Markaziy Qoʻmitasi kotibi Yakov Ryabov bilan birga kelganini eslayman. Mahalliy aholi ularni qurshab olib, mintaqada hayot qandayligi haqida gaplashishgan. Oʻshanda hech qanday odamni cheklashlari boʻlmagan. Har kim mamlakat rahbariyatiga murojaat qilishi mumkin edi", - deb eslaydi "Buxarskiy vestnik" fotomuhbiri.

Shu kabi erkinliklar mustaqillikning dastlabki yillarida ham boʻlgan. Poletayev 1992 yilda Islom Karimovning oʻzi eski shaharning markazidagi Labi-xovuzdagi choyxonada buxoroliklar bilan muloqot qilganini aytib berdi. U shahar aholisini nima tashvishga solayotganini soʻrardi. Oqsoqollar: "Urush boʻlmasa boʻldi", deb javob berishardi.

"Xozirda marhum Ilhom Safarov oʻsha yillari OʻzA muxbiri boʻlib ishlagan. Birgalikda biz Karimov bilan uchrashuvga borardik. Bir safar, savollardan keyin Safarov kutilmaganda prezidentdan avtoruchkasini soʻradi. U rad etmadi. Bir necha yil oʻtgach, davlat rahbari Pokistonning oʻsha paytdagi bosh vaziri Benazira Bxutto bilan Buxoroga tashrif buyurdi. Safarov bilan biz Moxi-Xosa muzeyi (Buxoro amirining yozgi qarorgohi) hovlisida turgan edik. Karimov yolgʻiz oʻzi chiqib, oldimizga keldi. "Ruchkalarim qani?",- deb soʻradi. Safarov pidjagini ochib javob berdi: "Men hammasini yuragim oldida saqlayman". Shu choʻntagiga toʻrtta ruchka solingan edi. Oʻsha kuni u prezidentdan keyingi - beshinchisini ham ilib qoʻydi", -deb eslaydi Poletayev.

Davomi bormi...?

Har qanday qiyinchiliklarga qaramay, Buxoro gazetasi juda mashhur boʻlgan. Urush yillarida ham u haftasiga besh marta 11 ming nusxada nashr etilib, aholiga frontga qancha non, mina, snaryadlar, jun paypoqlar, trikotaj buyumlar yuborilganligi toʻgʻrisida doimiy ravishda maʼlumot berib turardi. Odamlar oʻzidagi oltin buyumlarini yechib, toʻplangan va baʼzida oxirgi pullarini tank va etiklar bilan frontga yordam berish maqsadida berib yuborishgani haqida . Oʻzbek oilalari yuzlab yetimlarni uylariga olib ketishgani, ular bilan soʻnggi nonni yoki bir hovuch oʻrik ulashishgani hakida.

Redaktsiya gazetы Buxarskiy vestnik
Sputnik
Redaktsiya gazetы "Buxarskiy vestnik"

Keyinchalik, albatta, mavzu oʻzgara boshladi. Tinchlik davri oʻzining ustuvorliklarini belgilagan. Sergey Poletayevning taʼkidlashicha, gazeta sahifalarida chiqish har bir kishi uchun sharaf boʻlgan, bunga erishish kerak edi. Endi, deydi u, vaqtlar boshqacha va jurnalistlar kelganidan juda kam odam mamnun.

Gazetaning oʻzi ham yaxshi davrni boshidan kechirmayapti. 2020 yil fevral holatiga uning tiraji 1688 ta kulgili nusxani tashkil etadi va haftada atigi ikki marta - chorshanba va shanba kunlari chiqadi. Vaziyatlar xodimlarni bir nechta mutaxassislarning vazifalarini bajarishga majbur qiladi. Masalan, Svetlana Axmedova muharrir oʻrinbosari vazifasidan tashqari, muxbir, shuningdek tuzatuvchi va maʼsul kotib va ​​hatto oʻqib chiquvchining vazifasini bajaradi.

"2018 yilda biz oʻzbek tilida nashr etiladigan "Buxoronoma" gazetasi bilan birlashdik. Bizning taʼsischilarimiz bir va koʻp yillar davomida bosh muharrir ham bir boʻlgan. Shtatlar qisqardi va bugungi kunda bizda atigi besh kishi qoldi. Dastlab, ikkala nashrning ham joriy hisoblarimizni birlashtirish bilan, moliyaviy ahvol ham yaxshilanishni boshladi. Bizda koʻp yillar davomida koʻtarilmagan maoshlar koʻtarildi, moddiy muammolar "Buxoronoma"ning koʻp sonli tiraji tufayli hal qilindi. Biroq, endi oʻtmishga qaytayotganga oʻxshaymiz ", dedi Ahmedova afsus bilan.

Uning fikricha, nashrda muassislar tomonidan yetarlicha eʼtibor va mulohazalar boʻlmayapti.

"Oʻtgan chorak asr davomida men "Buxoronoma" yoki "Buxarskiy vestnik" dan olingan maqola viloyat kengashining yigʻilishida muhokama qilinganini eslay olmayman. Biz obuna zarur boʻlganida yordam soʻrab murojaat qila boshlaymiz, ammo agar bizning taʼsischilarimiz bir necha marta yigʻilishda biz koʻtaradigan juda muhim masalalar yoritilganda gazetani koʻproq hurmat qilishar edi, uning obroʻsini koʻtarilardi va tegishli choralarni koʻrilardi. Ish haqi ham, yosh kadrlar ham yaxshilanardi", - dedi bosh muharrir oʻrinbosari.

Biroq, Svetlana Ahmedovaning fikricha, tarix charhpalak kabi rivojlanadi, yaʼni ertami-kechmi ular gazetaga yetarlicha eʼtibor berishadi va kerakli yordam berishadi.

Va tahririyat gazetaning 100 yilligini munosib ravishda nishonlashga tayyorgarlik koʻrmoqda, oʻz ishi va oʻquvchilariga sodiq qolib viloyatning yilnomalarini yozishda davom etmoqda.

Asosiy mavzular