03:32 29 Sentyabr 2020
Efir
  • RUB132.07
  • EUR12003.57
  • USD10321.21
Jamiyat
Havola olish
65 0 0

Feyk xabarlar kishini bir zumda hayajonga toʻldiradi, qonda adrenalin miqdori oshadi va qandaydir harakat qilish istagi paydo boʻladi. Shu bilan birga miyaning vaziyatni toʻgʻri baholash va mantiqiy qaror qabul qilish qobiliyati yoʻqoladi.

TOSHKENT, 23 iyul - Sputnik. MDU siyosatshunoslik fakulteti professori Andrey Manoylo feyk xabarlarni qanday fosh etish va ularga qarshi qanday kurashish haqida Sputnikka hikoya qilib berdi.

Feyk — bu shov-shuvga erishish maqsadida ataylab tarqatilgan yolgʻon xabar. Feyk xabarlar “virus uslubida” tez tarqalish xususiyatiga ega, uni tarqatuvchi anonim yoki psevdoanonim boʻlishi ham shart emas. Xabarning feyk  ekanini bilib olish va unga qarshi kurashish oson, deydi mutaxassis.

Feyk xabarlar, birinchi navbatda inson psixikasiga taʼsir qilishga yoʻnaltirilgan. Yaʼni ular odamni aql yoki mantiq bilan emas - his-tuygʻu va emotsiya taʼsirida harakat qilishga undaydi,  - deydi Manoylo.

Mutaxassis fikriga koʻra, vahimali yoki shov-shuvli xabar kishini “zararlaydi” va u bir zumda hayajonga toʻladi qandaydir harakat qilish istagi paydo boʻladi. Bunday vaziyatda qonda adrenalin miqdori oshadi va miyaning vaziyatni toʻgʻri baholash qobiliyati yoʻqoladi.

Koʻp hollarda feyk xabarlar axborot vakuumi paydo boʻlgan joyda paydo boʻladi. Masalan, biror joyda bir muhim hodisa yoki favqulodda vaziyat sodir boʻldi, tabiiyki odamlarda ushbu haqida imkon qadar qisqa vaqt ichida koʻproq va batafsil maʼlumot bilib olish ehtiyoji paydo boʻlad. Ana shunday vaziyatda hukumat yoki tegishli tashkilot kerakli maʼlumotlarni rasman eʼlon qilinishini kechiktirsa, press-relizlar eʼlon qilinishdan oldan bir necha instantsiyadan oʻtishi kerak boʻlsa – axborot vakuumi paydo boʻladi.

Boʻshliq tez fursat ichida turli feyk, mish-mish va boshqa yolgʻon xabarlar bilan toʻla boshlaydi. Oradan bir necha soat oʻtganidan keyin juda toʻliq rasmiy xabar eʼlon qilinsa ham – u hech kimga kerak boʻlmay qoladi, chunki odamlar allaqachon feyklar bilan “toʻyib” boʻlishgan boʻladi.

Shuning uchun feyklarga qarshi kurashning eng samarali yoʻli – axborot kundaligida yetakchilikni qoʻlga kiritib olish, rasmiy nuqtai nazarni birinchilardan boʻlib odamlarga yetkazish.

Mutaxassis toʻliq fikrini audiopodkastimizda tinglang.

Professor MGU rasskazal, kak raspoznat feyki

Asosiy mavzular