22:35 20 Sentyabr 2020
Efir
  • RUB137.65
  • EUR12194.82
  • USD10295.33
Jamiyat
Havola olish
1224 0 0

Rossiya toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar fondi direktori Kirill Dmitriyev xorijiy davlatlar tomonidan Rossiyada ishlab chiqarilgan "Sputnik V" vaktsinasi tanqidlariga javob berdi va ularga ham savollar yoʻlladi.

Rossiya 11 avgustda Gamaleya nomidagi epidemiologiya va mikrobiologiya milliy tadqiqot markazi "Sputnik V" vaktsinasi ishlab chiqarilishi boshlangan kundan beri koʻplab davlatlar ushbu vaktsinani najot va va qiziqish  bilan kutayotganini payqadi va shu kunga qadar 1 milliarddan ortiq vaktsinaga buyurtma oldi.

Shu bilan birga, biz bir qator xorijiy davlatlar va kompaniyalar tanqidiga uchradik. Ushbu kompaniyalar, koʻp hollarda, samaradorligi va xavfsizligi taʼminlanmagan texnologiyalarga asoslangan holda oʻzlari vaktsina ishlab chiqarishga harakat qilayotgan kompaniyalar ekanini qayd etish lozim. Bunday texnologiyalar misolida mRNK platformasini hamda maymunlar adenovirus vektorovini misol keltirish mumkin. "Sputnik V" vaktsinasining birinchi va ikkinchi bosqichlarining natijalari The Lancet jurnalida chop etilganidan keyin bizga berilayotgan savollarga javob berish va oʻz savollarimizni berishni maʼqul koʻrdik.

1 savol. Siz oʻz vaktsinangizni oʻgʻirlab oldingizmi?

Yoʻq, biz uni oʻgʻirlamadik. Vaktsinada inson ikki adenovirusi vektoriga asoslangan takrorlanmas texnologiyadan foydalanilgan. Koronavirus profilaktikada ushbu texnologiyadan dunyoda hech kim foydalanmaydi.   

Vektorlar – bu genetik-oʻzgartirilgan viruslar boʻlib, ular koʻpayish xususiyatiga va koronavirus tashqi qatlamining genetik materialiga ega. Ushbu texnologiyada inson adenovirusining ikki xil vektoridan foydalanilgan. Birinchi inʼyektsiyada 5chi va ikkinchi inʼyektsiyada 26chi serotiplardan foydalaniladi.

Ushbu texnologiya insonda mavjud boʻlgan adenovirusga qarshi immunitetni yengib oʻtish imkonini beradi. Koronavirusga qarshi vaktsinatsiya qilish uchun Rossiyada hatto 2015 yilda Ebolaga qarshi ishlab chiqilgan ikki vektorli platformani ham muvaffaqiyatli oʻzgartirishga erishildi. Ushbu platforma klinik sinovlarning barcha bosqichlaridan oʻtib 2017 yilda Afrikada Ebolani yengish imkonini berdi.

Ushbu masala boʻyicha dastlabki shov-shuvlar boshlanishi bilanoq, vaktsinani roʻyxatga olinishiga qarshilik qilmoqchi boʻlgan Rossiyaning ashaddiy tanqidchilari ham bunga asos yoʻqligiga amin boʻlishdi. Buni biz Rossiya vaktsinasini qoralashga boʻlgan urinish deb baholaymiz va u haqida yana bir bor eslatib qoʻymoqchimiz, xolos.

2 savol. Klinik sinovlarning I-II bosqichi natijalari qachon eʼlon qilinadi?

Ushbu maʼlumotlar mutaxassislar baholashidan oʻtganidan soʻng, dunyoning eng eski va eng nufuzli tibbiy jurnali boʻlgan The Lancet nashrida 4 sentyabr kuni chop etilgan edi. Bu vaktsina haqida eʼlon qilinishi kutilayotgan maqolalar seriyasining boshi.

Quyida maqoladagi eng muhim faktlarni keltiramiz:

  1. "Sputnik V" vaktsinasining I-II klinik sinovlari natijasida birorta kriteriya boʻyicha ham jiddiy  salbiy oqibatlar (SNYA, Grade 3) kuzatilmadi. Boshqa vaktsinalarda esa – salbiy oqibatlar 25%gacha yetgan.
  2. "Sputnik V" vaktsinasi bilan emlanganlarning 100%ida mustahkam gumoral va hujayra immuniteti paydo boʻldi. Koʻngillilarda virusni zararsizlantiruvchi antitanachalar miqdori koronavirus infektsiyasiga chalinganlarga qaraganda 1,5 baravar koʻp boʻldi. Solishtirish uchun: Britaniyaning AstraZeneca farmakompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan vaktsina paydo qilgan immunitet kasallanganlar immuniteti bilan bir xil boʻlgan."Sputnik V" vaktsinasi sinovida ishtirok etgan koʻngillilarning barchasida, CD4+ va CD8+ hujayralari tomonidan tashkil etilgan, T-hujayrali immunitet paydo boʻldi. Ushbu hujayralar SARS-CoV-2 bilan zaralangan hujayrani tanlab oladi va uni yoʻq qiladi va uzoq muddatli immunitet uchun asos yaratadi.
  3. Gamaleya nomidagi markaz mutaxasisslari inson adenovirusi vektoriga asoslangan platformaning samaradorligini isbotlashga muvaffaq boʻlishdi. Sinovda ishtirok etayotganlarda inson adenovirusiga qarshi immunitet boʻlishiga qaramasdan, vaktsinaning shunchalik xavfsiz va optimal meyori aniqlangan-ki,  u emlangan 100% odamda immunitet paydo qiladi. Hatto  yaqinda adenovirus infektsiyasiga chalinganlarda ham. Boshida odam adenovirusiga qarshi immuniteti boʻlishi – yangi vaktsina ishlab chiqishda eng katta qoʻrquvlardan biri boʻlgan edi. Shu sababli mRNK yoki maymun adenovirusi vektoriga asoslangan muqobil platformalar ishlab chiqish boshlangan edi. "Sputnika V"ning isbotlangan samaralik darajasi yangi va yaxshi oʻrganilmagan platformalar ishlab chiqarishga ehtiyoj qoldirmaydi.
  4. Odam adenovirusiga asoslangan 2ta turli xil vektorlardan foydalanish tufayli (5 va 26 serotiplar), ikkita alohida kiritiladigan vaktsina orqali  yanada samaraliroq immunitet paydo boʻlish imkoniyati yaratiladi. Ikki marotaba bir xil vektordan foydalanilgan taqdirda – inson immunitetining himoya funktsiyasi ishga tushadi va organizm preparatni qabul qilmaydi. Shunday qilib vaktsinada ikkta turli xil vektordan foydalanish – yanada kuchliroq va uzoq muddatli immunitet yaratadi.

3 savol. Birinchi bosqich sinovlarda koʻngillilar soni kam boʻlmaganmi?

"Sputnik V" vaktsinasi birinchi bosqich sinovlarida 76 nafar koʻngillilar ishtirok etgan edi. AstraZeneca kompaniyasi sinovlarida esa 1077 kishi ishtirok etgan. Bir qarashda tafovut yaqqol, lekin sinovning muhim bir jihati bor. AstraZeneca birinchi bosqichda faqat bitta ukol yordamida sinov oʻtkazgan, lekin uning samarali ekani tasdiqlanmaganidan soʻng ular ikki ukolli sinovga oʻtishgan. Ikkita ukolni esa AstraZeneca faqat 10 kishida sinab koʻrgan.

Shunday qilib, birinchi va ikkinchi bosqichda "Sputnik V" vaktsinasi bilan emlanganlar soni AstraZenecaga qaraganda 4 barobar koʻp boʻlgan. Afsuski aksariyat OAVlar ushbu faktga eʼtibor qaratishmagan.

4 savol. Koʻp sonli patsiyentlarda klinik sinovlar boʻlib oʻtadimi?

Vaktsina roʻyxatdan oʻtganidan soʻng 26 avgustdan Rossiyada keng koʻlamli sinovlar boshlandi. Unda 40 ming kishi ishtirok etishi rejalashtirilgan. "Sputnika V"ning klinik sinovlari Saudiya Arabistoni, Filippin, Hindiston va Braziliyada ushbu oyda boshlanadi.

Klinik sinovlarning III bosqichi natijalari 2020 yilning oktyabr-noyabr oylarida chop etiladi.  

5 savol. Nima sababdan "Sputnik V" vaktsinasi tezkor tartibda roʻyxatdan oʻtkazildi?

Birinchi navbatda, bunga vaktsinaning I va II bosqichlarining muvaffaqiyatli yakunlanishi sabab boʻldi.

Ikkinchidan, inson adenovirusi vektoriga asoslangan platformalar 1953 yildan beri sinovdan oʻtib kelmoqda va oʻtgan davr mobaynida ushbu platformada koʻplab preparatlar yaratildi. Xususan, saraton kasaliga qarshi Gendicine preparati Xitoyda 15 yildan ortiq vaqt davomida ishlatilmoqda. 1971 yildan buyon  AQShning millionlab harbiylari inson adenovirusi vektori asosida ishlab chiqilgan vaktsinalar bilan emlanib kelmoqda.

Gamaleya nomidagi markaz tomonidan Ebola va MERSkasalliklariga qarshi ishlab chiqilgan vaktsinalar 2015 yildan buyon 3 mingdan ortiq odam emlangan.

Rossida birinchi vaktsina tezkor roʻyxatga olinganidan soʻng boshqa davlatlar ham ushbu tajribani qoʻllashga qaror qilishdi. Xususan, Sinovac Biotech kompaniyasining Rossiya vaktsinasiga oʻxshash vaktsinasi Britaniya Hukumati va AQSH tomonidan tezkor roʻyxatga olinishi mumkinligi aytilmoqda.

6 savol. Yana kim vaktsina ishlab chiqarishda shunga oʻxshash texnologiyadan foydalanadi?

Masalan, Johnson & Johnson kompaniyasi koronavirusga qarshi insoan adenovirusi vektoriga asoslangan vaktsina yaratmoqda.  Ular faqat 26-serotipga asoslangan. Xitoyning CanSino kompaniyasi esa faqat 5-serotipga asoslangan holda vaktsina ishlab chiqarmoqda.

Bizning savollar

Yuqorida aytib oʻtilgan faktlarga asoslangan holda, ayni damda Rossiya eng xavfsiz hamda eng samarali vaktsina yaratishga muvaffaq boʻlgan yetakchi ekaniga shubha yoʻq.  Shu oʻrinda biz tanqidchilarga bir necha savol bilan murojaat qilmoqchimiz.

1 savol. Maymun adenovirusi vektori hamda mRNK texnologiyalaridan foydalanish uzoq muddatli davrda onkologik kasalliklar keltirib chiqarishi yoki homilaga taʼsir qilishi oʻrganilganmi? (Shipshitamiz: yoʻq)

2 savol. Ushbu texnologiyalar asosida vaktsina ishlab chiqarayotgan farmatsevtika kompaniyalari tomonidan xaridor davlatlar bilan uzoq muddatli kelajakda vaktsinaning kutilmagan salbiy oqibatlari paydo boʻlganda, oʻzlarini javobgarlikdan ozod qilish haqida muzokaralar olib borishiga, aynan yuqorida aytib oʻtilgan tekshiruvlarning oʻtkazilmagani sabab boʻlayotgani yoʻqmi?

3 savol. Nima sababdan Gʻarb OAVlari Maymun adenovirusi vektori hamda mRNK texnologiyalariga asoslangan vaktsinalar uzoq vaqt davomida sinovdan oʻtkazilmagani haqida hech narsa xabar qilmayaptilar?

Odam vaktsinasimi yoki maymun vaktsinasi?

Maymun adenovirusi vektori hamda mRNK texnologiyalariga asoslangan vaktsinalar odam tomonidan oldin hech qachon foydalanilmagan. Ularning qoʻllash va oʻrganish tajribasi adenovirus vaktsinalariga qaraganda kamida 20 yil orqada qolgan. Shunday boʻlsada ishlab chiqaruvchilar, vaktsinaning salbiy oqibatlaridan oʻzlarini yuridik tomondan himoya qilgan holda, Gʻarb mamlakatlari hukumatlaridan milliardlab dollarlik shartnomalarni olib boʻlishgan.

Albatta, mRNK texnologiyasiga asoslangan vaktsinaning ustuvorliklari juda koʻp va ular kelajakda muhim rol oʻynashi mumkin, lekin uzoq muddatli istiqbolda uning xavfsiz ekanini hali hech kim tekshirmagan.

Ayrim farmatsevtika kompaniyalari rahbarlari bu haqida ochiqchasiga aytishmoqda. Masalan, AstraZeneca kompaniyasi top menedjeri Rud Dobber shunday dedi:

- Biz hozir gʻayrioddiy vaziyatdamiz. Agar 4 yildan soʻng vaktsina qoʻllashning salbiy oqibatlari maʼlum boʻlsa, biz kompaniya sifatida buning uchun javobgarlikni boʻynimizga ola olmaymiz. Shu sabab shartnomalarda bizni ushbu javobgarlikdan ozod qilishni soʻraymiz”.

Biz maymun adenovirusi vektori yoki mRNK kabi yangi sinovdan oʻtmagan preparatlar qoʻllanilishi oqibatlari haqida odamlarga aytib berish kerak deb hisoblaymiz.

Biz gʻarbiy farmatsevtika kompaniyalarining yaqin orada eʼlon qilinishi kutilayotgan Xavfsizlik manifestini kutib qolamiz va unda nafaqat qisqa muddatli sinovlar natijalari, balkim uzoq muddatlarda ham ushbu vaktsinalar homiladorlik va onkologiyaga salbiy taʼsir qilish xavfi yoʻqligi aytib oʻtilishiga umid qilamiz. Ushbu maʼlumotlar odamlar xavfsizligini saqlashga xizmat qiladi.

Barcha vaktsinalar bir xil emas

Xulosa qilib aytish mumkin-ki, barcha vaktsinalar bir xil platformada yaratilmagan. Sputnik V – eng xavfsiz va isbotlangan platformada yaratilgan va favqulodda vaziyatlarda foydalanish uchun Rossiya qonunchiligiga muvofiq sertifikat olgan.

Gʻarbda esa mutlaq yangi, tekshirilmagan platformalarda yaratilgan vaktsinalarni tezkor roʻyxatdan oʻtkazish rejalashtirilmoqda.

Biz yangi vaktsinalarning uzoq muddatli xavflari haqidagi savollarimiz va kelajakda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan boshqa savollarimiz ham javobsiz qolmaydi deb umid qilamiz.

Asrlar davomida ilk bor sodir boʻlgan pandemiya barchamizni tezkor yechimlar qidirishga majbur qildi. Biz Rossiya vaktsinasini tanqid qilayotganlarning oʻzlari ham bizga qoʻyilayotgan qattiqqoʻl xavfsizlik va shaffoflik talablariga toʻliq javob beradilar deb umid qilamiz. Axir biz pandemiyaga qarshi oʻzaro ishonch va shaffoflik muhitida kurashishimiz kerak.

Asosiy mavzular