13:24 03 Mart 2021
Efir
  • RUB141.85
  • EUR12661.56
  • USD10517.12
Jamiyat
Havola olish
115920

Taniqli soʻz ustasi Mamasiddiq Sherayev Sputnik Oʻzbekiston muxbiri bilan suhbatda oʻzbek milliy qiziqchiligining bugungi holati, rus yumoristi Raykin taqdirida oʻzbek askiyachisi qanday rol oʻynagani va "Million" guruhi kamchiliklari xususida oʻz fikr-mulohazalarini bildirdi.

Taniqli kulgi ustasi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Mamasiddiq Sherayev 1946 yilda Margʻilon shahrida tugʻilgan. Toshkent teatr va rassomchilik institutini tamomlagan.

- Mamasiddiq aka, suhbatimizni pandemiya haqidagi savoldan boshlasak. Askiyani ishqibozlari koʻpligini bilamiz, karantin choralari tufayli, muxlislarsiz zerikib qolmadilaringizmi?

- Darhaqiqat, xalqimiz askiya tomosha qilishga ishqiboz, askiya shinavandalari koʻp. Kontsert qilsak, 30 minglab odam kelardi.  Choyxonalarda choylarni damlab, oshlarga buyurtma berib, hatto karavotlarni oldindan band qilib qoʻyishardi.

Sputnik
Ostroslovistы

Pandemiya sababli bunday yigʻinlar toʻxtadi. Ammo pandemiyani bir tomoni maʼqul keldi. Ikki metr masofada yotganimiz uchun xursand boʻlyapman (bu askiyadan soʻng kulgi koʻtariladi). Xudo xohlasa, bu kunlar oʻtib, koʻrmaganday boʻlib ketamiz.

Zerikish boʻlgani yoʻq. Pandemiya sharoitida xalqni ruhiyatini koʻtarish maqsadida siz bilan suhbatlashib turgan mana shu – Margʻilon shahar "Musiqali maqom va askiya" teatrida, shuningdek, Qoʻqondagi teatrda shogirdlar bilan tomoshabinsiz kontsertlar uyushtirib turdik.

- Askiya sanʼati faqat oʻzbeklarda bor, dunyoda boshqa hech bir millatda yoʻq, degan fikrga qanday qaraysiz? Nega shunaqa? 

- Askiya sanʼati uzoq tarixga ega, ammo alohida janr sifatida oʻn beshinchi asrdan boshlab shakllangan va bugungi kungacha davom etyapti. Bu sanʼat turi boshqa davlatda yoʻq boʻlgani uchun ham rossiyalik soʻz ustalari, ustoz sanʼatkorlar tan olib gapirishgan-da.

RSFSR xalq artisti, rossiyalik doʻstimiz Vladimir Vinokur "Hozirjavoblik – bu askiya sanʼati. U faqat Oʻzbekistonda, Fargʻona vodiysida bor. Askiyachi – bu kulgi qiroli, u Mamasiddiq Sherayev" deganlar.

Mashhur rus qiziqchisi Arkadiy Raykin ham askiya ustasi – Oʻzbekiston xalq artisti Yusufjon qiziq Shakarjonovni "ustozim" deya tan olgan, ulugʻlagan, hurmat qilgan. Ustozdan askiya, miniatyuralarni oʻrganib, keyinchalik satira teatrini ochgan.

Barchaga mashhur Yuriy Nikulin tsirkda birga ishlagan ustoz Yusufjon qiziqdan konferanslikni oʻrgangan. Ustozdan bunday saboqlarni olgan Nikulin kam boʻlmagan, SSSR xalq artisti boʻlgan.

Bugungi koʻp yoshlar qiziqchiniyam askiyachi deydi, masharabozniyam. Askiyachi bilan latifachini orasida yer bilan osmoncha farq bor, axir. Askiya – ilohiy sanʼat, askiyachi tilning keng imkoniyatlarini, soʻz oʻyini, qochirim, kesatiq, oʻxshatish, mubolagʻa singari hajv sanʼati vositalarini puxta egallagan boʻlishi lozim. Chunki askiya tayyorgarliksiz qilinadi. Mavzusini aytsangiz – boʻldi, buyogʻi ketaveradi.

- Askiya sanʼatining yuzaga kelishiga balki oʻzbeklar ayrim masalalarda ochiq gaplashishdan uyalib, ayrim soʻzlarga ikki xil maʼno bergani, ramzlar va ishoralar bilan gaplashishga oʻrgangani sabab boʻlganmikin? 

- Oʻzbek tili sermaʼno, boy tilligi uchun ham har bitta gap ostida kulgi yotadi.

Deylik, er-xotin urishib qolsa, xotin "mani toʻydirvordingiz" deydi. Yoki mahalladan kelin oldingiz. Uyga kelsangiz, kelin ham, nevara ham yoʻq. "Kelin qani?", desangiz,  "Hozir onasinikiga kirib ketdi", deyishadi.

Sputnik
Zriteli na predstavlenii askiya

Akademik, shoir Gʻafur Gʻulomning "askiya – bu erkaklarning hammomi" degan gapi bor.

Yana kuldirishning ichida eng qiyin, eng nafisi – bu askiya, degan gapni ham shu kishi aytganlar.

- Bugungi kunda toʻrt-besh kishi bir boʻlib olib, oʻzlarini falonchi guruh deb nomlab, qiziqchi nomiga daʼvogarlik qilib, kontsert berayotganlar soni koʻp. Siz bu holatga qanday qaraysiz?

- Yaqinda 580 yilligi nishonlangan hazrat Alisher Navoiy bobomizda shunday satrlar bor:

Kulgiki oʻz haddidin oʻldi yiroq,

Yigʻlamoq andin koʻp erur yaxshiroq...

Afsuski, sahnalarda chiqish qilayotgan oʻsha "Million", "Dizayn" degan guruhlar oʻzbek milliy qiziqchiligi oʻzi nima, askiya nima, masxarabozlik nima yaxshi tushunishmaydi. Ota-bobolarimizdan qolgan bir naql bor: ustoz koʻrmagan shogird har maqomda yoʻrgʻalar.

Yuqorida aytdim, oʻzbek tili boy til, xalq orasida tagdor askiyalar koʻp, deb. Lekin bugun biz nari borsa tarjima qilingan latifalarga kulyapmiz. Sunʼiy kuldiryapmiz. Natijada bachkanalashib ketdi hajv sanʼati ham.

"Million"mi, boshqasimi, bironta rahbari kelib, "Mana shuni xalqqa olib chiqmoqchimiz, ustoz, koʻrib, kamchiliklarini aytsangiz", demagan.

Bizni davrimizda sahnaga chiqishdan avval kollegiya boʻlardi, oʻnlab ulugʻ ustozlar “Kimni sheʼri bu?”, “Kimni musiqasi?” deya savol berishardi. Shundan oʻtsa, televideniyega qoʻyilardi, radioga chiqardi.

Oliy sahnani oʻziga yarasha qonun-qoidasi boʻladi. Sahnaga tsenzura bilan chiqib, xalqqa tarbiyaviy ahamiyatga ega narsalarni yetkazishimiz kerak. Zalda otalarimiz, onaxonlarimiz, yosh oʻgʻil-qizlarimiz oʻtirgan ekan, quyushqondan chiqish yaramaydi.

Biz askiya qilishdan avval zalda kimlar yigʻilganiga eʼtibor beramiz. Onalarimiz, qizlarimiz boʻlsa, dasturimiz shunga moslab tanlanadi.

Sputnik
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Mamasiddiq Sherayev bilan intervyu jarayoni.

Choyxona uchun boshqa dasturlarimiz bor. Navroʻz, Mustaqillik singari bayramlarimiz uchun ham alohida mavzularda askiya ketadi.

"Gap ekan", deb, deb har xil gapni gapirib, elni nazaridan qolishdan yomoni boʻlmasa kerak. Quduqni igna bilan qazganday qazasiz, ammo uni bir pasda koʻmib yuborish mumkin.

Suhbatdan oldin tashkillashtirilgan kontsertda shogirdlarimizni askiyasini eshitdingizmi?

"Xavsana, xoy xavsana, umid bilan oʻqishga kiribsanu, darslarga kelmayapsan-a", yo "Xavsana, jon xavsana, sinfga sardor boʻpturib, kelinglar, kutubxonaga kirib, domla bergan darslarni qaytaraylik demayapsana", deyapti.

Bu gaplar tagida katta maʼno bor.

Qiziqchilikdan maqsad faqat kuldirish emas, balki kuldirib, tarbiyalash.

- Umuman, askiya sanʼatining kelajagini qanday koʻrasiz? Uni sanʼat sifatda targʻib etish kerakmi?

- Albatta! Askiya kelajak avlodga qolishi kerak. Shu maqsadda davlat rahbari oldimizga katta vazifa qoʻyganlar. Prezidentimiz 2019 yil may oyida Fargʻona viloyatiga kelganlaridan soʻng 19 ta madaniyat markazlari qoshida “Yosh askiyachilar” toʻgaragi tashkil qilingan edi. Meni ularga rahbar etib tayinlashdi. Soʻng, oʻtgan yili fevral oyida “Oʻzbek xalqining askiya va qiziqchilik sanʼati” nomli kitob taqdimotini oʻtkazdik. Oʻzbekiston xalq artisti, Fargʻona davlat universiteti professori Sultonali Mannopov bilan birgalikda askiya darslik kitobini yozdik.

Endi yosh askiyachilar toʻgaraklari filiallarini respublika boʻylab tashkil qilish rejamizda bor. Chunki yosh talantlar koʻp yoshlarimiz orasida, ularni izlab topishimiz kerak.

Hozirda Madaniyat vaziri Ozodbek Nazarbekov bilan birga toʻgaraklarni tamomlagan eng iqtidorlilariga Qoʻqondagi madaniyat instituti filialiga yoʻllanma berish amaliyotini yoʻlga qoʻymoqchimiz.

Hozirda 9 nafar shogirdim bor, ammo 34 million xalq uchun bu nihoyatda kam. Iqtidorli yoshlar orasida har mingtasidan bittasida talant boʻlsa, boshimiz osmonga yetardi.

Yurtboshimiz bizni oldimizga qoʻygan vazifani oxiriga yetkazishimiz kerak.

Asosiy mavzular