11:36 01 Iyun 2020
Efir
  • RUB121.10
  • EUR10637.67
  • USD9554.22
Dunyoda
Havola olish
1152 0 0

Ikkinchi jahon urushi yillarida dushman qoʻynida ishlagan afsonaviy razvedkachilarning buyuk Gʻalabaga qoʻshgan hissasi haqida.

Sovet razvedkachisi, britaniyalik Kim Filbidan, oʻz razvedka faoliyatidagi asosiy yutugʻi nima ekanligini soʻrashganda, u inglizcha talaffuz bilan: "Proxorovka, Proxorovka ..." deb takrorladi.

1943 yil 12 iyulda Proxorovka temir yoʻl stantsiyasi yaqinida Ulugʻ Vatan urushi va umuman harbiy tarixdagi eng yirik tank jangi boʻlib oʻtdi.

Proxorovka yaqinidagi jang Kursk bulgʻasidagi jangning bir qismi edi, bu gʻalaba urush davomida ilgari Stalingrad jangida erishilgan burilish nuqtasini mustahkamlab, fashistlar harbiy mashinasining tizmasini sindirgan. RIA Novosti xabariga asosan.

Kim Filbi va uning "Kembridj beshligidagi" doʻstlari Sovet Ittifoqiga Kursk jangida qanday yordam berishdi?

Kursk jangi arafasida, Moskva Kim Filbi va Djon Kernkrossning xabarlari orqali Germaniya qoʻmondonligi Sovet qoʻshinlarining mudofaasi joylashtirilishi toʻgʻrisida toʻliq xabardor boʻlganligi haqida xabar topdi. Hal qiluvchi jang oldidan soʻnggi kunlarda, Oliy qoʻmondonlikning stavkasi dislokatsiyani yashirin oʻzgartirdi va kuchlarning yangi joylashishi dushman uchun mutlaqo kutilmagan voqea boʻldi.

Jang rejasi oʻzgartirildi, ammo oldinda texnik muammolar turgan edi: tank jangi arafasida Sovet jangovar mashinalari nemis mashinalari oldida zirhi va quroli jihatidan orqada edi. T-34 oʻrta tanki "yoʻlbars"ning zirhini urish uchun unga 500 metr masofaga yaqinlashishi va shu oʻrinda bortiga oʻq urishi kerak edi. "Yoʻlbars" esa T-34 zirhiga ikki kilometr va hatto roʻpparasidan ham urishi mumkin edi.

1942 yilda Kim Filbi yangi "yoʻlbars"larning zirhining tarkibi toʻgʻrisida texnik maʼlumotlarini qoʻlga kiritdi. Biroq maʼlumot boshqa manbalardan ham olingani va bir-biridan mustaqil ravishda olingan maʼlumotlar bilan tasdiqlangan taqdirdagina ishonchli deb hisoblanadi.

Oʻsha paytga kelib Djon Kernkross har qanday razvedka uchun orzu qilingan joyda – Bletchli-Parkdagi shifrlash markazida xizmat qilgan. Eslatib oʻtamiz, Kim Filbi Djondan tashqari "beshlik" ning barcha aʼzolarini bilar edi. Bletchlida inglizlar urushdan oldin nemislardan oʻgʻirlagan Enigma koʻchma shifrlash mashinasi joylashtirilgan. Dushmanning oʻta muhim maxfiy xabarlarini ushlash va aniqlash Buyuk Britaniyaning "Ultra" operatsiyasi doirasida amalga oshirilgan.

Ittifoqchi sifatida Britaniya Moskva bilan olingan maʼlumot boʻlishishi mumkin edi - ayniqsa urush boshidan va hal qiluvchi janglar paytida. Yoʻq, buni London qilmadi. Shunday qilib Britaniyalik sovet razvedkachilari qaysidir maʼnoda oʻzlarining hukumatining, yumshoq qilib aytganda beparvo boʻlgan ittifoqchilik majburiyatlarini bajardilar.

Bletchli Parkdan, Enigma rotorlaridan Djon Kernkross Moskvaga yangi nemis "yoʻlbarsi"ning texnik xususiyatlarini, xususan Kim Filbining maʼlumotlarini tasdiqlovchi, zirx tarkibi haqidagi maʼlumotni taqdim etdi. Va Sovet qurolsozlari "yoʻlbars"ning zirhini yoqib yoruvchi rangli qotishmali oʻzakli yangi snaryad turlarini tezda ishlab chiqara oldilar.

Bundan tashqari, Kernkross Kursk viloyati atroftidagi nemis aerodromlarining joylashuvi xaritasini joʻnatdi. Ushbu aerodromlar Germaniya hujumi arafasida Qizil Armiyaning artilleriya bombardimonining nishoniga aylandi - 500 tagacha nemis samolyotlari yoʻq qilindi.

Aynan Kursk viloyati uchun Djon Kernkross "Qizil bayroq" ordeni bilan mukofotlandi.

Va Kursk viloyatidagi jang - Ikkinchi Jahon urushi yillarida "Kembrij beshligining" faoliyatidagi epizodlardan biri.

Moskva ostonasidagi jang paytida Kim Filbi Yaponiyaning Singapurga hujumini, yaʼni Janubiy-Sharqiy Osiyodagi yapon tajovuzining yoʻnalishi haqida habar berdi, bu bilan muqaddam Tokio rezidenturasidagi Rixard Zorgedan olingan maʼlumotlar tasdiqlandi. Bu yaponlar oʻsha paytda SSSRga hujum qilish niyati yoʻqligini anglatgan va bu Sovet rahbariyatiga Sibir va Uzoq Sharqdan boʻlinmalarni mamlakatning taqdiri hal boʻlayotgan Moskva yoʻnalishiga zudlik bilan oʻtkazishga imkon bergan.

Urush davomida Kim Filbi Moskvaga muntazam ravishda Ikkinchi frontning ochilishi va ittifoqchilarning niyatlari toʻgʻrisida xabar berib turardi, ittifoqchi koʻp ham ittifoqchilik harakatlar qilmaganligi tarihan aniq. Murmansk orqali Gʻarb vaʼda qilgan portlovchi moddalarni yetkazib berish amalga oshmagach, Filbi bu qasddan buzilganligini koʻrsatuvchi hujjatni yetkazdi. Bu faqat oʻz kuchiga tayanish kerakligini yana bir bor tasdiqladi.

Entoni Blant Markazni SS Generali Volf va amerikaliklar oʻrtasidagi muzokaralar toʻgʻrisida xabardor qildi. Gʻarbda urushni tugatish evaziga Gimmlerning shaxsiy vakili nemis qoʻshinlari faqat SSSRga qarshi harakat qilishini kafolatladi. Stalin Angliya va AQShga butun dunyo bu maxfiy muzokaralardan xabardor boʻlishini taʼkidlab rasmiy tushuntirish uchun murojaat qildi. Uyatli oshkoralikdan qoʻrqib, ular fashistlar Germaniyasi vakillari bilan alohida bitimlardan bosh tortdilar. Ushbu hikoya "Bahorning oʻn yetti laxzasi" ajoyib sovet filmi syujeti asosini tashkil etdi.

Blant tufayli Markaz Vatikan yordami bilan Angliya va AQShning Italiya bilan olib borilgan pinhona muzokaralaridan xabardor boʻldi. Mussolini agʻdarildi, hibsga olindi, ittifoqchilar esa Sovet Ittifoqini xabardor qilmay, Italiyaning yangi Vazirlar Mahkamasi rahbari bilan sulh imzoladilar. Vashington va London Moskvaning Uchinchi Reyxdan chiqishga urinayotgan davlatlar bilan muzokaralar olib borish uchun mahsus komissiya tuzish taklifini qabul qilishga majbur boʻldilar.

1944 yil kuzida Markazni Djon Kernkross tomonidan joʻnatilgan Gimmler koʻrsatmalari ayniqsa qiziqtirdi. Fashistlar Germaniyada va ishgʻol etilgan mamlakatlarda uchta funktsiyani bajaruvchi yashirin guruhlarni yaratishni maqsad qilgan: razvedka, sabotaj va oʻz xavfsizligini taʼminlash. Ularga  SS zobitlari va sadoqatli natsistlar boshchilik qiladi. Muvaffaqiyatli legallashtirish uchun 1944 yilda fashist yashirin guruhlarining kelajakdagi rahbarlari hibsga olinishga, qamoqxonaga yoki hatto kontslagerga tushishga tayyor edi. Oʻldirish, portlovchi moddalar va hatto kimyoviy zaharli moddalarni ishlab chiqarish va foydalanishga yaxshi oʻrgatilgan ushbu mutaxassislar Gimmler, Kaltenbrunner va Borman tomonidan nazorat qilinishi kerak boʻlgan. Biroq, fashistlar bunday tizimni joriy qila olmadilar - bunga Kernkross tomonidan yuborilgan ogohlantirishlar toʻsqinlik qildi.

1945 yil boshida Gay Berdjess shu yilning fevral oyida Yaltada uch ittifoqchi davlat rahbarlarining Qrim konferentsiyasida Britaniya delegatsiyasi kotibining hatini olishga muvaffaq boʻldi. Unda Yevropaning urushdan keyingi tartibga solinishining asosiy masalalari boʻyicha inglizlarning pozitsiyasi aniq belgilab qoʻyilgan. Hujjat haqida Stalinga xabar qilindi va olingan maʼlumotlar Sovet tomonini konferentsiyada ishtirok etishga tayyorlanishida jiddiy yordam berdi.

Ulugʻ Vatan urushi davrida "Kembrij beshligi" aʼzolarining oʻzlari aytganlaridek, ular oʻz imkoniyatlari chegarasida ishladilar. "Beshlik"dan Moskvaga oʻta qimmat maʼlumotlar oqimi juda katta edi. 1941-1945 yillarda Djon Kernkrossdan 5805 ta mahfiy hujjat, Gay Berdjessdan - 4605, Donald Maklindan - 4593, Kim Filbidan - 914 oʻta muhim hisobotlar, Entoni Blantdan - dunyo boʻylab yuzlab xorijiy razvedka agentliklarining ismlari, shuningdek, Londonda akkreditatsiyadan oʻtgan barcha xorijiy diplomatik korpus pochtasi qabul qilindi.

"Kembrij beshligi"dan olingan maʼlumotlar tufayli minglab Sovet askarlarining hayotlari saqlanib qolindi!

Keyinchalik Kim Filbi Moskvada boʻlganida, u butun umri davomida oʻzini sovet razvedkasining zobiti deb hisoblashini aytgan. Oʻzining Kembrijda qabul qilgan paytlaridayoq kommunistik va antistashistik qarashlariga umrining oxirigacha sodiq qoldi.

Tsiklning avvalgi maqolalarida "Kembrij beshligi" aʼzolari kim boʻlganligi va Sovet Ittifoqining Uchinchi Reyx hujumiga tayyorgarligida qanday yordam bergani haqida aytib berildi. Keyingi maqolalarda Beshlikning SSSR tomonidan yadroviy qurolga erishishiga qoʻshgan hissasi va Sovuq urush davridagi operatsiyalar haqida gap boradi. Muallif hamkasblariga - Kim Filbi hotirasi Fondi asoschilaridan biri, Tashqi razvedka xizmatining isteʼfodagi polkovnigi Mixail Bogdanov va razvedka tarixchilari, yozuvchilar Nikolay Dolgopolov va Vladimir Antonovga minnatdorchilik bildiradi, Vladimir Antonovning kitoblari "Kembrij beshligi" haqidagi qator maqolalar asosini tashkil etdi. Ushbu turkum "Kim Filbi va Kembrij beshligi: qahramon-razvedkachilar tarixiy xotirasini saqlab qolish" taʼlim loyihasining bir qismi, www.cambridge5.ru. Loyihaning maqsadi keng jamoatchilikka oʻz hayotlarini fashizmga qarshi kurash, adolatli dunyo oʻrnatish uchun bagʻishlagan taniqli Britaniyalik sovet razvedkachilarining jangovar faoliyati toʻgʻrisida maʼlumot berishdir.

Asosiy mavzular