Kolumnistlar

Kollektiv tahdid: Rossiyaga qoʻshni davlatlar Gʻarb zarbasi ostida

© REUTERS / Pavel MikheyevJenщina fotografiruyet zdaniye, sojjennoye vo vremya besporyadkov v Almatы
Jenщina fotografiruyet zdaniye, sojjennoye vo vremya besporyadkov v Almatы - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 12.01.2022
Kim sobiq Ittifoq hududini "jang maydoni"ga aylantirishni istaydi? Buni oldini olish uchun nima qilish kerak?
Qozogʻiston hukumati KXSHT yordamida terrorchilardan qutulib qolishga muvaffaq boʻldi. Aksilterror operatsiya va hibsga olishlar hali davom etmoqda, lekin umumiy vaziyat hukumat qoʻl ostiga oʻtmoqda. Ushbu ijobiy xabarlar Gʻarbdagi hamkorlarning qattiq ranjishiga sabab boʻldi.
Oq uy Qozogʻiston prezidenti Toqayevning terrorchilar qurolni topshirmagan taqdirda yoʻq qilish toʻgʻrisidagi buyrugʻi borasida oʻz “xavotirini” bildirdi. Yaʼni Qozogʻiston koʻchalarida fuqarolar bir-birini oʻldirib, talon-taroj qilayotganda – Amerika uchun “hammasi zoʻr” boʻlardi.
Terrorchilar qoʻlidan hech nima kelmasligi maʼlum boʻlganidan soʻng, AQSH diplomatik vakolatxonasi “eʼtiroz sifatida” oʻzining Qozogʻistondagi missiyasi xodimlari sonini kamaytirdi. “Xafa boʻldi”.
Xullas, hammasi tushunarli. Boʻshab qolgan koʻchalar, yoqib yuborilgan binolar, talon-taroj qilingan magazinlar va koʻchalarda yotgan murdalar – amerikalik hamkorlar sobiq Ittifoq respublikalarini aynan shunday koʻrinishga keltirmoqchi. Ushbu davlatni Yaponiya yoki FRG kabi davlatlarga aylantirishga urinish boʻlmadi, demak endi ular Gaitiga aylantiriladi. Vashington ularga yovvoyi millatchilik va zamonaviy qurollardan iborat oʻzining mashhur kokteylini taklif qiladi. Oʻshanda koʻrasiz.
Chiroyli Olma-ota shahri islomiy radikallar bilan yaqin aloqalarda boʻlgan banditlar tomonidan vayron qilindi. Lekin bu hali dasturning birinchi nuqtasi. Hech kim Qozogʻiston bilan cheklanishni rejalashtirayotgani yoʻq.
2019 yilda Rand Corporation, AQSH Mudofaa muassasalari nuqtai nazaorini eʼlon qilgan edi - “Rossiyada nizolarni kuchaytirish va muzozanatdan chiqarish”. U yerda hammani aniq koʻrsatilgan: dastlab Ukrainaga oʻlim qurollari yetkazib berish, keyin Belarusda notinchlik uygʻotish, undan soʻng esa Markaziy Osiyoga “oʻt qoʻyish”. Bir vaqtning oʻzida – Janubiy Kavkazna notinchlik uygʻotish va Pridnestrovyeni Moldaviyaga “qaytarish”.
Xullas amerikalik “hamkor”larning yaqin vaqtdagi rejalari – sobiq SSSR hududida saqlanib qolgan tsivilizatsiyaning barcha anklavlarini barbod qilish. Rand Corporationning yana bir hisobotida sobiq Ittifoqning “oraliq davlatlari” (in-between states) “jang maydoni”ga aylanishi kerak. Harbiylar bekorchi gaplarni aytmaydi. Demak bu shunchaki oʻxshatish emas.
Ruslarga esa chegaralar tinch boʻlishi, u yerdagi Mustaqil davlatlar tinch yashashi va gullab-yashnashi kerak. Yer sharining bir chetida joylashgan ushbu milliy hududlarga Rossiya asrlar davomida madaniyat olib kelgan va bugungi kunda faqat Rossiya ularning tinch rivojlanishidan manfaatdor.
Gʻarbiy “hamkorlar” esa ushbu davlatlarni toʻla qonli davlat sifatida tan olmaydi. Ularni xaritada koʻrsatishda qiynalishadi va nomini ham ayta olishmaydi. Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Tojikiston yana bittasini nima edi – Turkmaniston. Butun dunyodan yopilib olgan. Amerikaliklar uchun ushbu respublikalar shunchaki frontir, mahalliy aholi bir birini oʻldirib Amerika harbiy bazalari uchun joy ochadigan jang maydoni.
Afgʻonistonni tark etish arafasida amerikaliklar uchun Markaziy Osiyo hududida harbiy bazalar tashkil qilish mavzusi oʻta dolzarb edi. Rossiya qoʻshnilari yaqinda AQSH harbiy bazalarini oʻz hududida joylashtiradi degan feyk xabarlar OAVga bir necha bor tashlandi.
Bu borada Oʻzbekiston hozircha, AQSH harbiy bazalarini joylashtirishdan keskin voz kechib, mudofaani mustahkam ushlab turmoqda. Harbiylar xafa boʻlsachi, u yerda ham kutilmaganda odamlar bir-birining boshini kesishni boshlasa-chi? Oʻzbekiston hozircha KXSHTga aʼzo emas, Moskva yordamga kelishga ulgurmay qolishi mumkin.
Rossiyaga qoʻshni davlatlar elitalari allaqachon bir narsani tushunishlari kerak – dunyoda atigi uchta yirik suveren kuch bor. Ulardan ikkitasi – Rossiya va Xitoy – haqiqatdan ham tinchlik va barqarorlik boʻlishidan manfaatdor. Uchinchisining – Amerikaning maqsadi esa – hammani bir-biriga qarshi urishtirish. Davlatlar Rossiyaga qanchalik yaqin joylashgan boʻlsa – aynan oʻsha yerda urush boʻlishi ehtimoli kuchli. Jang – soʻnggi tirik qolgan fuqarogacha olib boriladi. Va albatta ushbu harbiy aralashuv -“mahalliy aholining ting namoyishi” deb ataladi. Namoyishchilarning tish tirnogʻigacha qurollangani va harbiylar bilan oxirigacha jang qilishga tayyor ekani hech kimni qiziqtirmaydi. CNN hammasini ajoyib koʻrinishda namoyish qiladi.
Moldaviya kabi davlatlar oʻzlarini hech qanday bloklarga qoʻshilmaslik maqomi bilan qutqarib qolishmoqchi boʻlmoqda. Ular NATOga ham KXSHTga ham aʼzo emas. Ular hammasini toʻgʻri bajarishmoqda: yerda mutlaq rusofobiya va “gʻarbiy” prezident. Lekin bir kun amerikaliklar Prednestrovye masalasini ularning hududida hal qilmoqchi boʻlishsa, prezident Mayya Sandu nima qila oladi? Axir agar bir ogʻiz qarshi gapirishga urinsa unga ham darhol shunaqa “Maydan” tashkil qilishadiki, prezidentga “sichqon ini ming tanga” boʻlib qoladi.
Bu eski va axmoqona illyuziya — biz Oq uyning birinchi va aʼlochi oʻquvchisi boʻlamiz, ular aytgan hamma ishni toʻgʻri bajaramiz va shunda baxtimiz chopadi, deb oʻylash. – Bunday boʻlmaydi. Misol kerak boʻlsa Janubiy Koreyaga qarang. U yerda prezident – juda qaltis lavozim. Unga qotillik, oʻzini-oʻzi oʻldiish, cheksi sudlar va “ulkan” qamoq jazolari xavf soladi.
Dunyoning eng texnologik rivojlangan shaharlaridan biri – Seulda, har dam olish kunida ravishda namoyishlar boʻlib turadi. Ular har qanday sababga koʻra koʻchaga chiqishga tayyor. Agar prezidentni hibsga olish kerak boʻlsa – kerakli odamlar kerakli joylarga chiqishadi va bu amalga oshadi.
Janubiy Koreya - Vashingtonning eng yaxshi koʻrgan “oʻquvchilaridan” biri. Dunyoning jng gullab-yashnayotgan davlatlaridan biri, “amerika orzusi” peshoynasi. Lekin bu yerda ham prezidentlarni qattiqqoʻlliq bilan almashtirib turishadi. Va har safar “kichik-Maydan” orqali.
Albatta Rossiyaning Rostov shahri aeroporti har doim ochiq. Amerikaliklar yoʻq qilgan davlatlar rahbarlarini u yerda har doim xushmuomalalik bilan kutib olishga tayyor. Mahalliy sanatoriylarda ular uchun joy ham, davolash dasturlari ham topiladi, lekin oʻz mamlakatini quvgʻinliqda emas joyidan turib boshqargan afzal emasmi? Kollektiv xavfsizlik shartnomasi himoyasida turib?
Sobiq Ittifoq davlatlarida shunday fikr ham borki, ularning rahbarlari oʻz xalqi haqida yaxshiroq gʻamxoʻrlik qilsa, iqtisodni koʻtarsa – hech qanday maydan boʻlmaydi. Ha albatta kambagʻallikka qarshi kurashish kerak, hech kim bunga qarshi emas. Ijtimoiy kam taʼminlangan aholini yaxshi parvrishlash, ularni “ijtimoiy lift”lar bilan taʼminlash kerak. Lekin bular ham davlatning tinchlik va xavfsizlik kafolati boʻla olmaydi.
Koʻz oldimizda gullab-yashnayotgan, dunyoning eng boy megapolislaridan biri - Honkong hayotinin namoyishlar toʻxtatib tashlagan edi. Transport toʻxtab qolgan, kichik biznes inqirozga uchragan, mehmonxonalar boʻshab qolgan edi. Hammasiga sabab – propaganda taʼsiriga tushib qolgan talabalarning oylar davomida namoyish uyushtirishi boʻldi.
Portlend – AQShning gullab-yashnayotgan shaharlaridan biri, 2020 yilda bir necha kun ichida jinoyatchilar makoniga aylandi. U yerda haqiqiy anarxiya hukm surdi. Shu oʻrinda kambagʻal shaharchalarda bunday boʻlmaganini aytish joiz.
Bugun bandit va terrorchilardan tozalanayotgan Olma-ota Markaziy Osiyoning eng chiroyli va gullab-yashnayotgan shaharlaridan biri edi. Lekin, koʻrib turganimizdek, ushbu fakt uni talon-taroj va tartibsizliklardan saqlab qola olmadi.
Jamiyatda tengsizlik, afsuski bugungi kun iqtisodining olgʻa surish kuchidir. Shu sababli uni Mumbaydan Chikagoga qadar va Rio-de-Janeyrodan Nur-Sultongacha kuzatish mumkin. Tengsizlik namoyishlar uchun bahona boʻlishi mumkin, lekin asl sabab emas. Oʻz fuqarolaringni boshidan oyogʻigacha oltinga koʻmsang ham, lekin davlatingda 22 mingta gʻarbiy NNTlar faoliyat yuritsa, (Qozogʻistonda aynan shuncha boʻlgan), chet davlat tomonidan davlat toʻntarilishi uyushtirish – bir kun albatta amalga oshadi.
Ayrim sobiq Ittifoq davlatlari, urush bilan yuzma-yuz kelganda uchinchi davlatlardan umid qiladi. Masalan, Ozarbayjon, “Buyuk Turon” loyihasidan umidvor. Lekin gʻoyaning bosh ilohomlantiriuvchisi boʻlgan Erdoʻgʻon – doimiy emas. Turk lirasining qulashi – oʻz faqarolarining katta guruhini unga qarshi qilib qoʻydi. Amerikalik elitalar esa – unga uzoq vaqtdan buyon “tahdid qilmoqda”. Yaqinda Foreign Affairs nashri “Erdoʻgʻon oʻyinlari tugadi” degan maqola chop etdi. Turk yetakchisi lavozimdan ketganidan soʻng Ozarbayjon amerikaliklar sobiq Ittifoq respublikalari uchun tashkil qilgan xaos ichida bir oʻzi qolishi mumkin.
Amerika orzusi va 90-yillarga sigʻinishni bas qilish kerak, mastlik oʻtib ketdi. Bugun sobiq gegemon oʻz qulashini biroz kechiktirish maqsadida butun dunyoni tit-pit qilishga tayyor. Rossiyaga qoʻshni davlatlar esa - ayniqsa xavf ostida.
Biz ularga yordamga kelishga, ularni istilochilardan himoya qilishga tayyormiz. Lekin qoʻshnilardan ham qarshi qadamlar talab etiladi. U yerda ham rusiyzabon aholi oʻzini xotirjam his qilishi kerak, rus tili oʻzining yuqori mavqeini saqlab qolishi kerak. Rus maktablarini taʼqiqlash, “til patrullari” uyushtirishni bas qilish, oʻzidan ketgan mahalliy millatchilarni joyiga solib qoʻyish kerak.
Faqat shunday holda tajovuzkor va maʼnosiz qoloq shovinizmga shoʻngʻimasdan, sobiq avlodlarimiz birgalikda yaratgan takrorlanmas tsivilizatsiyani asrab qolish mumkin. Aks holda ushbu ulkan meʼrosni saqlab qolish imkoni yoʻq.
KXSHT – olti davlat birgalikda ishlab chiqqan loyiha. Uning himoyasidan foydalanish uchun kollektivlik va javobgarlik talab etiladi.
“Koʻp vektorlik” fokuslardan esa voz kechish kerak. Ular ish bermayapti. Bir umr ikki stulda oʻtirib boʻlmaydi. Ustiga ustak ulardan bili oʻt ichida boʻlsa. Rossiya – ishonchli hamkor, lekin qars ikki qoʻldan chiqadi. Qoʻshni davlatlar ham biz bilan munosabatlarda ana shunday ishonch va javobgarlik namoyish qilishlari kerak.
Biror kor hol boʻlsa, Rossiya albatta yordamga keladi, har doim shunday boʻlgan. Biz – himoyachilarmiz.
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala