Kolumnistlar

Yevropaliklar Putin ularni magʻlub etgan deb hisoblashmoqda

© © AP Photo / Petr David Josekmitingi v Yevrope
mitingi v Yevrope - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 09.09.2022
Obuna boʻlish
NovostiTelegram
Qish yaqinlashishi bilan aksariyat yevropaliklar endi qanday yashash kerakligi boʻyicha jiddiy oʻylashmoqda. Eski dunyoning yirik shaharlarida mitinglar, ish tashlashlar, namoyishlar, norozilik aktsiyalari soni ortib bormoqda.
Yevropa OAVlari oxirigacha bu mavzu haqida jim turishga harakat qilishdi. Viloyat gazetachalari bunaqa mavzularni yoritishga tavakkal qilib koʻrishdi. Biroq, endi oylikdagi mahalliy propagandachilar ham tan olishga majbur: saylovchilar isyon qilishni boshlashdi.
Germaniya soʻllar partiyasi yetakchisi, Sharqiy Berlinda tugʻilgan Martin Shirdevan hukumatga “noroziliklarga toʻla issiq kuz”ni vaʼda qilmoqda.
Noroziliklar geografiyasi ham - Pragadan Lissabongacha, Londondan -Leyptsiggacha - koʻp vektorliligi ham hayratlantiradi. Maydonlarga oʻnglar ham, soʻllar ham, anʼanachilar-u sotsialistlar ham, libertarianlar-u anarxistlar ham chiqishmoqda. Propaganda ularni “marginallar” va “protofashitlar” deb “eʼtirof etmoqda”, ammo ularning bunday eski “yorliqlar”i hech kimni taʼsirlantirmay qoʻygan.
Qanday siyosiy qatlamga taaluqli boʻlmasin, ularning barchasini qishda nima boʻlishi qoʻrquvi birlashtiradi. Kommunal xizmatlarni qanday toʻlash, oziq-ovqatlar va dorilarni qaysi pulga sotib olish, agar oylik maoshlar oshmasa, rekord inflyatsiyani qanday uddalash- barchasi nomaʼlum. Ustiga-ustak korxonalar inqirozga uchrab, umuman oyliklar berilmaydigan holatga tushganda nimalar boʻlishi ham.
Elitalar orasida mashhur boʻlgan “hammasiga Putin aybdor” kabi gaplar ham taʼsir qilmay qoʻygan. Bu “ayblov” boshidanoq ahmoqona va bemaʼni edi. Endi esa, Rossiya yaxshi niyat va muzokaralarga tayyor ekanligini (aytaylik “ukrain doni boʻyicha kelishuv”) bir necha bor namoyish etgandan soʻng barchasi tumandek tarqadi.
Yevropaliklar Rossiyaga qarshi sanktsiyalar ularning oʻzlariga taʼsir qilayotganini, taʼsir qilganda ham rossiyaliklarga qaraganda kuchliroq zarba berayotganini his qilishmoqda. Bu shunchaki “yashash narxi inqirozi”. Yevropaning keng koʻlamli kashshoqlashuvi shunday ataladi. Bu Eski dunyoni shu qadar tushkunlikka tushurishi mumkinki, u bu holatda oʻnlab yillar chiqa olmasligi mumkin.
Hozirgi holat hatto AQSH Yaponiyani xarob qilgan davrlarga juda oʻxshaydi. Urushdan soʻng amerikaliklar kunchiqar mamlakatni kapitalizm vitrinasiga aylantirish va oʻsha paytda ancha kuchli boʻlgan kommunistlar hukumatga kelmasligi uchun ongli ravishda uning iqtisodiyotini qoʻllab-quvvatlashdi.
Ammo 80 -yillarga kelib AQSH oʻziga qarshi qudratli raqobatchini oʻstirganini anglab yetdi. Soʻngra AQSH Yaponiyaga qarshi yirik sanoat urushini boshladi, tariflar bilan qoʻllarini qayirdi, Plaza kelishuvini imzolashga majburladi. Va tamom- raqobatchi halok boʻldi, 1985 yildan buyon iyena devalvatsiyaga uchradi, Yaponiya iqtisodiyoti tubsizlikka quladi va hanuzgacha undan chiqishga harakat qilmoqda.
Vashington tomonidan Yevropaga yuklangan Rossiyaga qarshi sanktsiyalar - xuddi oʻsha savdo-sotiq urushining oʻzginasi. Ayni paytda AQShda gaz Yevropadagi narxga qaraganda 10 barobar arzon. Bu nafaqat amerikaliklarning turmush darajasini koʻtaradi, balki ularning ishlab chiqarish sohalariga ulkan raqobatbardoshlik ustunligini beradi. Yevropa tovarlari halokatga mahkum, bu esa zavodlar, fabrikalar, sanoat va ijtimoiy hayotiga oʻqilgan hukmdir.
Oddiy yevropaliklar ham bu hiylalarni anglay boshlashdi. Avstriyada 40 % aholi Rossiyaga qarshi sanktsiyalarni qoʻllab -quvvatlamaydi. Italiyada esa 51%. 80% germaniyaliklar esa mamlakat hukumati Ukrainaga qurol yetkazib berishni toʻxtatishi va mojaroga tinch yoʻl bilan yechim topish kerak deb hisoblaydi.
Xuddi shunday gʻoyalar bilan oʻn minglab yevropaliklar Praga va Leyptsigda, Magdeburg va Sofiyada mitinglarga chiqishmoqda. Albatta, bunday ming kishilik chiqishlarda ham mahalliy propaganda zudlik bilan “Putinni ayblaydi”. Aytishlaricha, aynan ruslar Yevropaning ulkan kengliklarida - Portugaliya plyajlaridan Polsha botqoqlarida norozilik keltirib chiqarishyapti emish.
Buni Yevropa fuqarolari shunchaki oxirgi jamgʻarmalarini ovqat va elektr uchun toʻlayotganinini yaxshi anglayotganidan emas balki hammasini Rossiya propagandasi qilyapti. Soʻz erkinligiga tupurgan holda uni qanchalar taqiqlashmasin, yopishmasin, u qandaydir qilib yevropaliklarga borar ekanda, ularni isyon qilishga majburlar ekan. “Putinning demokratiyaga hujumi muvaffaqiyatli chiqdi- Yevropaga bir qarang” gʻam-gʻussa bilan xabar beradi Politico.eu.
Gʻarblik hamkorlarga quloq tutsangiz, ular butun dunyoni Kreml boshqarmoqda deydi. AQShda prezidenti ham u saylaydi - yaqinda Jo Bayden ruslar Amerika saylovlariga aralashishi mumkin degan bahonada mamlakatda favqulodda holat rejimini uzaytirdi. Yevropada ham benzin, elektr va oziq-ovqatlarga ham, ha Kreml narx qoʻyadi. Mana, endi esa fuqarolarni norozilik namoyishlariga chiqishga majburlayapti.
Biroq, achinarli haqiqat shundaki, bularni amalga oshirish uchun Kreml ovora boʻlishi shart emas. Sheriklarning oʻzlari hammasini uddalashyapti. Hozir koʻz oʻngimizda AQSH Eski dunyoni oz boʻlsa ham togʻlar qiroli boʻlish maqsadida xarob qilmoqda. Yevropaning hozirgi achinarli ahvoli- bu Putinning gʻalabasi emas, balki Yevropa elitasining oʻz mamlakatlari va millatlarini Vashington ixtiyoriga soʻzsiz topshirib qoʻyishganining natijasidir.
Xalqlar isyon qilmoqda: ular bunday boʻlishini bilishmagan. Ammo bu yerda ikkinchi murakkab savol oʻrtaga tushadi. Xoʻp, koʻcha norozilik namoyishlari siyosatni oʻzgartira oladimi?

Barcha isyonlar befoyda degan fikr hammaga maʼlum. Politsiya oʻz ishini biladi. Bu sizga miting ishtirokchilarini asrab-avaylaydigan Rossiyaning Mordori emas. Bunda hammasi demokratiyaga asoslangan: rezina oʻqlari, koʻzdan yosh oqizuvchi gaz, politsiya ovcharkalari, yirik jarimalar va haqiqiy qamoq muddatlari degani.

Yana shunisi aniqki, ming kishilik olomon umumiy rahbariyat va oʻz oʻrnida umumiy maqsad va strategiyaga ega emas. Bu xarizmatik yetakchi tomonidan boshqariladigan tashqiliy olomon emas, balki oʻz manfaatlari bilan birlashgan odamlar guruhchalari. Ular koʻpincha bir-birlari bilan dushman boʻladi. Masalan Antifa jangovar boʻlinmalari qanchalar provakatsion rol oʻynashayotganlarini hamma koʻrib turibdi. Bularning barchasi mahalliy qoʻriqlash, provokatorlar va chaqimchilar tomonidan uyushtirilgani maʼlum.
Dissidentlar ustidan qattiq nazorat hukumatga norozilik harakatlarini tashkil qilish imkonini beradi. Avvaliga odamlarni tinchlantirishadi, keyin esa faollarni ayblashadi, potentsial yetakchilar zararsizlantiriladi. Shuning uchun Gʻarbdagi barcha keng miqyosli norozilik namoyishlarining taqdiri bir xil. Qani, oʻzini juda katta boylarga qarshi koʻrsatgan Occupy Wall Street harakati qayerga ketdi!? “Sariq jiletlilar”, yuk mashinasi haydovchilari, fermerlar qayoqqa yoʻqoldi?
Ustiga-ustak saylov mexanizmlari elitalarni xalq olomonlaridan qattiq himoya qiladi. Saylovchilarning oʻz yetakchilarini oʻzgartirish imkoniyatlari yoʻq. Masalan, nemislar yoqtirmaydigan mamlakat tashqi ishlar vaziri Annalena Verbok hatto saylovchilar xohishiga qaramasdan Ukraina manfaatlarini qoʻllashini aytdi. Bularni u Vashingtonga namoyishkorona qasamyod kabi ingliz tilida aytgan. Biroq nemislar Annalenani lavozimidan tushura olmaydi va boshqa siyosatchini qoʻya olmaydi. Bunday mexanizmlar yoʻq. Boʻlgan taqdirda ham - hokimiyatning yuqori boʻgʻinida hammasi shu qadar mustahkamlanganki, mustaqil siyosatchi u tomonlarga yetib bora olmaydi.
Biroq, hammasi oson emas. Birinchidan, soʻnggi 75 yillarda oʻziga toʻq va bevosh Yevropa biror marta ham bunday qoʻrqinchli qish ostonasida turgan emas. Va boʻlajak norozilik namoyishlarining koʻlamini biz hatto tasavvur qila olmaymiz.
Ikkinchidan, Yevropada vashingtonlik buyruqbozlarning manfaatlaridan oʻz xalqi manfaatlarini ustun qoʻyadigan siyosatchilar ham bor. Yoʻq, biz hozir Viktor Orban haqida eslamadik. Vaholanki, u deyarli har kuni Amerika taʼsiriga qarshi kurashish mumkinligi va buning uchun hech narsa boʻlmasligini namoyish etib kelmoqda.
Avstriya yerlarining koʻplab rahbarlari bugungi kunda Venaga bosim oʻtkazib, tezroq Moskva bilan kelishishni talab qilmoqda. Bu tushunarli: aynan ular bu qishda xalqning gʻazabiga uchrashi mumkin. Sanktsiyalarga nisbatan munosabat har doimgidan yomon. “Hech nima toshga oʻyilgan emas”- deb mulohaza qilmoqda Yuqori Avstriya yerlari rahbari Tomas Shtelter. Siyosatchining fikriga koʻra, agar sanktsiyalar turmushga katta zarra keltirsa, Avstriyaning ularga nisbatan yondashuvini oʻzgartirish lozim. Bunday aqlli rahbarlar toʻs-toʻpolonlar paytida yetakchi boʻlish imkoniyatlarga ega boʻlishlari mumkin.
Italiyadagi saylovlar natijalariga ham koʻp narsa bogʻliq. U yerda odamlar Rossiya tomon partiyalarni qoʻllab-quvvatlashmoqda. Sentyabr oyiga kelib ular Italiya Parlamentida ham gʻalaba qozonishlari va u yerda Kreml doʻstlari koalitsiyasi paydo boʻlishi ehtimoli ham yoʻq emas. Jorj Meloni (“Italiya aka-ukalari”) 2018 yilda Putinning prezidentlikka qayta saylanishini qoʻllab-quvvatlagan edi, Matteo Salvini (“Liga”, sobiq “Shimol Ligasi”) qizil Maydonda Putin portreti tushirilgan futbolkada suratga tushgan. Silvio Berluskoni esa umuman tanishtirishga hojat yoʻq.
Ammo, eng muhimi hatto bu emas. Asosiysi yevropaliklar uygʻonishmoqda va Vashington ular uchun valineʼmat ham, himoyachi ham, xamyoni dollarga toʻla amerikalik ezgu niyatli amaki emasligini, balki xavfli, printsipsiz va ancha shafqatsiz dushman ekanini ommaviy anglab yetishmoqda. U hatto talon-taroj qilish, oʻldirish yoʻlidan ham qaytmaydi, uning siyosati esa Yevropaning achinarli oʻtmishini yodga soladi.
“Soʻnggi yillarda demokratik huquqlarning buzilishi boshlandi, fashizm yoʻnalishiga olgʻa yurish shakllandi”, - deydi sotsialistik “Hurfikrlilar ligasi” yetakchisi Kluas Xartmann Berlinda boʻlib oʻtgan mitingda. U fashizmda gʻarb mulozimlari orasida qabul qilingandek Moskvani emas, balki Vashingtonni aybladi. Va Germaniyaning Oq uyning deyarli vassaliga aylanganini aytdi.
“Amerikalik sherik sening dushmaning emas” degan xomxayoldan voz kechish tez sodir boʻladigan jarayon emas. Ammo, bu jarayon boshlandi. Ehtimol, buni barcha yevropaliklar anglab yetishar. Chunki Rossiyada ham buni tezda anglamagan edik.
Yangiliklar lentasi
0