05:56 29 Mart 2020
Efir
  • RUB130.22
  • EUR10572.34
  • USD9520.34
Jamiyat
Havola olish
34110

Oʻzbekistonda toʻy va marosimlarning tartibga solinishi borasida Sputnik muxbiri jamoatchilik fikri bilan tanishdi.

TOSHKENT, 27 fev - Sputnik. Maʼlumki, yaqinda Oʻzbekiston Oliy Majlis Senati tomonidan “Toʻylar, oilaviy tantanalar, maʼraka va marosimlar oʻtkazilishini tartibga solish toʻgʻrisida”gi nizom eʼlon qilindi. Unda oilaviy tantanalar, maʼraka va marosimlar oʻtkazilishini tartibga solish nazarda tutilgan. Yangi tartib va undagi koʻrsatmalar jamoatchilikka qay darajada maʼqul boʻlmoqda? Ushbu savol bilan Sputnik muxbiri ular fikrini bilishga qiziqdi.

Bugun hashamatli toʻy qilib, ertaga qarz toʻlab yurish kulguli...

Toʻylarni aslida soat 9 dan 10 gacha oʻtkazish maqsaadga muvofiq edi. Chunki soat 10 dan keyin toʻyxonalarda janjal boshlanadi. Bu, ehtimol, koʻpchilikning manfaatidan kelib chiqib qonun qabul qilinib, toʻyni oʻtkazish vaqti  soat 11 ga belgilanibdi. Jarimalarga kelsak, aslida kattaroq jarima qoʻllanilishi kerak edi,- deydi Muyassar Isoqjonova.

© Sputnik /
Muyassar Isoqjonova

Toʻylarga katta sarf-xarajat qilishning keragi yoʻq. mana, masalan biz ham yaqinda ixchamgina toʻy qildik. Qudam nari borsa 50 ta odam aytgandir, men 20 ta odam olib bordim. Yomon boʻlmadi, kamxarj boʻlsa ham bolalarimz baxtli Xudoga shukr. Aslida ham shunisi muhim.

Yoʻlda keta turib baʼzida uzun-uzun kortejlarni koʻrib qolamiz, kimga keragi bor bunaqa hashamatni koʻz-koʻz qilish?

Masalan, farzandlarim xohlasa ham men bunga yoʻl qoʻymas edim. Koʻrpaga qarab oyoq uzatish kerak, bir kun oʻzingizni hashamatli qilib koʻrsatib, ertaga qarz toʻlab kulguga qolgandan koʻra...

Masalan, men qudamga kelishilgandek ikkita togʻora qildim. Lekin qoʻshnilarim chiqib, 4 ta togʻora qilish kerakligini maslahat berishdi. Qudamga qoʻngʻiroq qilib, shunday qilaymi desam, biz siz bilan nimaga kelishgan edik, kelishganimizdek qiling dedi. Men ham xotirjam boʻldim, qudam ham xafa boʻlmadi.

Yangi qonunlar toʻyxona narxlarni koʻtarib yuborishi mumkin

Toʻy va marosimlarni oʻtkazish borasida chiqqan qonun loyihasi yaxshi oʻylangan narsa boʻldi. Aslida azaldan Oʻzbekistonda isrofgarchilikka har tomonlama kurashilgan. Bildirilgan fikrlarning koʻpi esa qogʻozlarda qolib ketgan, deydi Lochin Erkinzoda. 

© Sputnik /
Lochinbek Erkinzoda

Agar hozirda muhokama qilinayotgan qonun loyihasi tasdiqlansa, oʻylaymanki, toʻy va marosimlarin oʻtkazish tartibi ancha epaqaga kelib qoladi. Ammo tanganing ikkinchi tomoni ham bor. Masalan. toʻyxonalar odam soniga qarab toʻy egalariga imtiyozli narxlarni taklif qiladi. Deylik, toʻy egasi  400 ta odamni aytsa, toʻyxona egasi restoranni mana buncha arzon narxda qilib beraman deydi.

Bu boʻyicha keyinchalik qonunda belgilangan tartibda chora koʻriladigan boʻlsa,  toʻy egalariga kichkina jabr boʻlishi mumkin va shu ziyonni qoplash maqsadida ular toʻyxona narxlarini koʻtarib yuborishi mumkin. Bu tomonini ham oʻylab koʻrib, biron bir nizom oʻylab chiqish kerak. Sababi, 400 ta odam aytolmagan odamga toʻyxona egasi imtiyozsiz baland narxlarni taklif qilsa, toʻy egasi baribir katta xarajatga tushadi. Shaxsan chiqayotgan bu qarorni qoʻllab-quvvatlayman. Sababi, koʻp yoshlar toʻyni qarz-havola qilib yoki yillab pul yigʻib, oʻtkazib oladi-yu, ertasiga Rossiyaga ishlashga ketadi. Tugʻilgan bolasini ham koʻrmaydi.

Toʻy qilganda odamlar asosiy eʼtiborini toʻyga yoki undagi urf-odatlarga emas, farzandlarning kelajakdagi hayotiga qaratish kerak.

Qonun - barchaga barobar boʻlishi kerak!

Hukumatimiz rahbarining toʻy va marosimlarni ixchamlashtirish borasidagi 192 - 1 moddasi mamlakatimiz fuqarolarini tenglikka chaqiradi. Sababi, bir mahallada bir necha toifadagi odamlar yashaydi, birini uy uch qavat boʻlsa, biriniki paxsa uy. Hashamatli uyning qizi uzatilsa, kuyovnavkarlar kamida oʻn beshta inomarkada kelib kelinni olib ketadi. Kelinning kiygan libosi esa kamida 10 ming dollar turadi, - deydi Mohigul Suvonova.

© Sputnik /
Mohigul Suvonova

Yonidagi qoʻshni qizgachi? Yetti yuz ming soʻmga tanlagan kelin koʻylagini ham "Voy, bolam, ey buncha qimmat boʻlmasa" , deyishadi. Padar oshini esa hashamatli restoranlarda emas, oddiy choyxonalarda berishadi. Bu oddiy haqiqatlar hech birimizga sir emas.

Bir toʻyxonaga 250 odamga toʻy beryapman, qonunni buzmayapman deydi, aynan shu orada, shu toʻy egasi bir emas,  hatto ikki uch toʻyxonada toʻy berayotgan boʻladi. Buni koʻpchilik biladi. Shuni aytish mumkinki, ortiqcha dabdavozlik, manmanlik, jamoatchilik orasidagi sogʻlom muhitga salbiy taʼsir koʻrsatmay qolmaydi. Notenglik tushunchasini keltirib chiqaradi. Ehtimol, uning ortidan koʻp koʻngilsizliklar kelib chiqayotgani ham sir emas.

Kasbim yuzasidan juda koʻp xizmat safarlarida boʻlaman va oʻzim guvohmanki, yurtboshimiz qarorlar, qaʼtiy chora tadbirlar bilan bularning bariga barham berayotganlaridan oddiy fuqarolar, xalq juda xursand.  

Bizning mamlakatimizda konun ustuvorligi birinchi oʻrinda turadi. Ammo shu qonunlar ijrosi qay darajada? Respublika boʻylab qonun ijrosi barcha barobar taʼminlanyaptimi? Afsuski, bunday deb ayta olmaymiz...

Qonun ijrosi har joyda barchaga barobar, birdek taʼminlanishi kerak. Shu bois toʻy va marosimlar borasidaga maʼlum tartib qonun moddalari bilan belgilanishi yuzasidan ijobiy fikrdaman va buni qoʻllab-quvvatlayman.

Oʻzbek yillab yigʻganini faqat toʻyga sovuradi-mi?

Toʻy-maʼrakalarni allaqachanon ixchamlashtirish kerak. Ortiqcha dabdaba kimga kerak? Oʻzbek yillab misqollab yigʻganini faqat toʻyga sovuradimi?, - deydi kuyunib Xonbibi Himmat qizi. 

© Sputnik /
Xonbibi Himmat qizi

Toʻyga 200 kishini aytib oʻtkazsa ham boʻladi. Hamma yakinlarini qarindoshlarni doʻstlarni aytish shart emas. Toʻyni oʻtkazgandan soʻng ham qozon qaynatishni unutmaslik kerak. Toʻyni belgilaydigan koʻp urf-odatlardan voz kechish kerak. Dastlab Samarqand tomonlarda "non sindirdi" oʻtkaziladi. Keyin "fotiha toʻyi", eng soʻnggida qiz uzatish toʻyi. Shu oradagi "fotiha toʻyi" ham dabdabali oʻtadi. Bu toʻyning umuman keragi yoʻq. Bu qiz tomon uchun koʻproq xarajatlash toʻyi desak mubolagʻa boʻlmaydi. Endi yigit tomonning kelin uchun ikkita xonani boʻshatib qoʻyishini sirayam hazm qilolmayman. Axir uylanayotgan yigit qiz tomonning sarposiga zormi? Oʻzi qilsa boʻlmaydimi?

Akamning oʻgʻli uylanadigan boʻldi. Sekin yonimga chaqirib dedim: Jiyanjon, oʻzing ishlab pul topding. Endi uydagi jihozlarni ham oʻzing qilasan. Kelinning hech narsasi kerakmas. Agar meni xurmat qilsang aytganimni bajar. Jiyanim uyidagi pardalarni opamning qiziga elita usulida tiktirib osdi. Mebeli-yu spalniysini ham oʻzi qildi. Qaniydi,  boshqalar ham shunday qilsa... Toshkentda yashaydigan tanish dugonam ham ikkita kelin tushirdi. Kelinlar hech qanday mebel yoki boshqa narsa olib kelgani yoʻq. Dugonamning oʻgʻillari  hammasini oʻzlari qilib, uyni yasatib qoʻyishdi. Ortiqcha dabdabasiz. Hattoki toʻyda qistir-qistirsiz toʻy boʻldi. Toʻy-marosimdagi boʻladigan anʼanalarni qonun bilan belgilab qoʻysa maqsadga muvofiq boʻlardi. Agar oʻsha qonnuni buzganlarga kattaroq jarima solinsa  maqsadga muvofiq boʻlardi.

Yangi qonun odamlarning toʻy oʻtkazishga boʻlgan munosabatini oʻzgartiradi

© Sputnik /
Nargiza Utepova
Bugungi kunda toʻy va marosimlar yuzasidan koʻrib chiqilayotgan qonun loyihasidan xabarim bor va bu tartibning qonun moddasi bilan belgilab qoʻyilayotganiga munosabatim albatta yaxshi. Chunki bu toʻyxonalarda katta sarf-xarajatlarni kamaytiradi. Keyin odamlar bir biridan kim oʻzarga toʻy oʻtkazishi, ortiqcha hashamdorlik holatlariga chek qoʻyilar edi. Toʻyga necha pul ajratish, nimaga pul sarflash, toʻyni qanday oʻtkazish kerakligi, umuman toʻy oʻtkazish tartibiga nisbatan odamlarning munosabati oʻzgarardi.

Yangi qonun loyihasi tasdiqlansa, bu nafaqat insonlar manfaatiga xizmat qiladi, balki  ularning yashash tarziga ijobiy taʼsir koʻrsatadi, - deydi Nargizaxon Utepova.

Asosiy mavzular