Kolumnistlar

Rekord qoʻydi: AQSH inflyatsiyasi jahon iqtisodiga tahdid solmoqda

© REUTERS / ERIN SCOTTKapitoliy nakanune tseremonii inauguratsii Djo Baydena
Kapitoliy nakanune tseremonii inauguratsii Djo Baydena - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 21.06.2021
Rivojlanayotgan davlatlar oʻz inflyatsiyasidan koʻra AQShdagi inflyatsiyadan koʻproq xavotir olishi kerak - Deutsche Bank.
TOSHKENT, 21 iyun — Sputnik. Bunday inflyatsiya AQShda 2008yilgi moliyaviy inqirozdan buyon boʻlmagan edi. Lekin Federal Rezerv monetar siyosatni qattiqlashtirishdan voz kechmoqda. Deutsche Bank xulosasiga koʻra, bu vaqti kechiktirilgan bomba boʻlib, u butun dunyo iqtisodiga xavf solmoqda.

Inflyatsii tezlashuvi

May oyida AQShda inflyatsiya yillik 5% miqdoriga yetdi, isteʼmol narxlari bazaviy indeksi esa oʻtgan yilga nisbatan 3,8 %ga oshdi. Bu 1992 yildan buyon eng yuqori koʻrsatgich boʻldi. Hamma narsaning narxi oshdi – avtomobillar, texnika, mebel, aviabiletlar, kiyim-kechak, oziq-ovqat va boshqa tovarlar.
Jahon banki iqtisodchilari aytishiga koʻra, inflyatsiyaning yillik maqsadli koʻrsatgichini rejalashtirish (targetlash) bilan shugʻullanuvchi aksariyat davlatlar (jumladan Rossiya ham) xavotir olishiga oʻrin yoʻq: koʻrsatgich belgilangan miqdor chegaralariga qaytadi.
Predvыbornoye vыstupleniye D. Trampa v Mayami - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 19.05.2020
Analitika
Yirik savdo: Rossiya AQSH davlat qarzidan voz kechdi
Lekin AQShda vaziyat boshqacha. Federal Rezerv tizimi bekorchilik qilmoqda. Mart oyida FRS rahbari Jerom Pauell inflyatsiya targetining vaqtincha 2%ga oshishida hech qanday muammo koʻrmayotganini maʼlum qilgan edi.
Isteʼmol narxlari oshishi sabablari ravshan – pandemiya boshidan buyon AQSH hukumati antiinqiroz choralariga ulkan mablagʻlar xarajat qilishgan edi – 6 trilliondan 9 trilliongacha. Bu mablagʻlar albatta – bosish mashinkasini toʻliq quvvatda ishga tushirish orqali olingan. Bayden hukumat boshiga kelganidan buyon iqtisodga yana 2 trillion pul tikildi. Bularning aksariyati – ulkan miqdordagi ijtimoiy yordam paketlaridir.

Ulkan qarz va kuchsiz dollar

Iqtisodni pul oqimi bosishi davlat qarzini oʻrtacha 25%ga oshirdi. Endi u 28 trillion dollarni tashkil qilmoqda. Bu AQSH yillik YAIMining 130 %ini tashkil qiladi.
Mutaxassislar iqtisodga yangi pul uyumlarini quyish foyda bermasligi haqida ogohlantirishdi. Narxlar va byudjet xarajatlari oshishi inflyatsiyaga olib keladi. Inflyatsiya esa xaridorlarni pul jamlamasdan koʻproq va tezroq xarajat qilishga undaydi. Pandemiya davrida amerikalik isteʼmolchilar 1,6 trillionga yaqin mablagʻ jamlashdi. Endi esa ular ushbu mablagʻlarni xarajat qilishni boshlaydi.
Yangi bosmadan chiqarilgan ulkan miqdordagi pullar – dollar kursining tushishiga olib keldi. 2020 yil davomida Yevroga nisbatan dollar kursi 0,8934dan 0,8149gacha tushdi — deyarli 9%. 2021-yil davomida yana 5-7 %ga tushishi mumkin.
Boshqa faktor – Byudjetga bosimning oshishi. 2020 yilda byudjet defitsiti 16,1%ni tashkil qildi ($ 3,1 trln.) bu 1945 yidan buyon eng yuqori koʻrsatgich. 76 yil oldin hukumat keng koʻlamli harbiy operatsiyalar uchun mablagʻ ajratgan edi.

Pufak shishib ketdi

Shunday boʻlsa-da, Fedrezerv “iqtisodiy maqsadlarda, xususan mehnat bozori tiklanguniga qadar sezilarli progress koʻrmagunicha” asosiy foiz stavkasini oshirishni yoki kamayirishni rejalashtirmagan.
Bunday oʻziga ishonish va harakatsizlik boshqa mutaxassislardaturli savollar uygʻotmoqda.
“Aniq kurash rejasi kerak. Soliq-byudjet siyosatini belgilovchi shaxslar, ularning siyosati kimga taʼsir qilishini bilishlari kerak. Narxlar oshishi bugungi kunda 87% amerikaliklarni tashvishga solmoqda. Janob Pauell inflyatsiyaning keskin oshishini tan olishi va bu muammoni vaqtincha deb hisoblashni toʻxtatishi kerak”, - dedi senator Rik Skott.
V Primorye zafiksirovali tsenы na maslo, saxar i makaronы - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 11.01.2021
Iqtisod
Oʻzbekistonda 2020 yilda inflyatsiya - 11,1 %ni tashkil qildi
Iqtisodchilar Fedrezerv koʻchmas mulk bozorida ham paydo boʻlgan ulkan global pufakni ham tan olishmayapti. Ular foiz stavkasini oʻta past darajada va oyliy balansni 120 mlrd. Dollar miqdorida saqlab turishda davom etmoqda. Bu tarixiy maksimumlar koʻrsatgichlar bilan – FRS bozorni yanada “qizdirib” yuborishi mumkin.
“Bu bilan Fedrezerv inflyatsiyani kerakli miqdorga keltirish uchun, pul-kredit siyosatida oxir-oqibat yanada keskin choralar qabul qilishni muqarrar qilmoqda”, - deydi Amerika tadbirkorlik instituti tahlilchisi Desmond Laxman.

Kuchsizlar zarar koʻradi

Oxir-oqibat bu nafaqat amerikaliklarga, balkim butun dunyoga ham tahdid soladi, deb ogohlantirishmoqda Deutsche Bank mutaxassislari.
AQShda inflyatsiyani mensimaslik – global iqtisod ostiga sekin ishga tushadigan bomba qoʻygandek. Buning oqibatlari halokatli boʻlishi mumkin, ayniqsa jamiyatning eng kam taʼminlangan qatlamlari uchun”, - dedi bank iqtisodchichi Devid Folkerts-Landau.
Germaniyalik mutaxassislar xulosasiga koʻra, inflyatsiya yaqin yillar ichida davom etib, 2023 yilda ehtimoliy inqirozga olib kelishi mumkin.
Dollarы - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 18.05.2021
Iqtisod
Jahon banki Oʻzbekistonga salkam 300 mln dollar imtiyozli kredit ajratadi
Ekspertlar aytishiga qaraganda, global miqyosdan bundan birinchi navbatda rivojlanayotgan mamlakatlar zarar koʻrishi mumkin. Yetakchi iqtisodlarda pulning qadrsizlanishi investorlarni foiz stavkalari kutildmalarini oshirishga undaydi. Bu davlat obligatsiyalardan olinadigan daromadlarni oshiradi va oqibatda rivojlanayotgan davlatlar uchun bunday qarzlarni tobora qimmatlashib boradi.
Xullas, global tiklanish bosqichi rivojlanayotgan bozorlar uchun xavfga aylanishi mumkin. Xususan, Janubiy Afrika va Braziliyada qarz olish narxi xavfli darajaga yaqin. U davlatlarda davlat moliyaviy holat shundoq ham mustahkam emas.
“Ushbu davlatlar AQShdagi inflyatsiyadan oʻzlarining inflyatsiyasidan koʻra koʻproq xavotir olishlari kerak”, - deyishadi S&P Global Ratings mutaxassislari.
Badavlat davlatlar pandemiya davrida juda past foiz stavkalarida qarzlar olishgan edi. Aksariyat rivojlanayotgan davlatlar esa – olmagan.
Xususan Misr bu yil oʻz YAIMining 38% teng qarzlarni qayta moliyalashi va 12,1 %ga teng foizlar toʻlashi kerak. Gana uchun esa – Foiz yanada yuqori— 15 %. Braziliyada ham ana shunday muammolar. U yerda MB yanvardan buyon asosiy foiz stavkalarini oshirgan edi.
Capital Economics mutaxassisi Uilyama Djekson aytishiga koʻra, Braziliya — inflyatsiya va daromadlar oshishi iqtisodiy barqarorlikka qanday xavf solishi mumkinligiga yaqqol misol boʻlishi mumkin.
Predsedatel Tsentralnogo banka RF Elvira Nabiullina na press-konferentsii po itogam soveta direktorov po denejno-kreditnoy politike Banka Rossii - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 21.06.2021
Rossiya
Odamlarga shunchaki pul tarqatsa nima boʻladi? – Rossiya MB rahbari javob berdi
“Bu davlat xarajatlarini kamaytirish va MB tomonidan asosiy stavkani oshirishga majburladi”, - deydi analitik.
Vaziyatning yagona ijobiy tomoni - Braziliya, Janubiy Afrika va Hindiston asosan ichki kreditorlardan qarz olganidir. Bu kapitalning xorijga oqib ketishini oldini oladi.
Rossiya bu borada ancha barqaror: federal qarz beruvichilar orasida nerezidentlar juda kam. MB xabariga koʻra, may oyida — 10%, aprelda— 19,7%. Davlat qarzlarini beruvchilar orasida 80% ortigʻi mahalliy investorlar — birinich navbatda banklar va pensiya fondlari. Nerezidentlar esa — bu yirik milliy banklarning xorijiy shoʻʼbalaridir. Bunday maqom ularni ham sanktsion ham inflyatsion xavflardan himoya qiladi.
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala