Kabul, Afganistan - Sputnik Oʻzbekiston
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
AQSH qoʻshinlarini Afgʻonistondan olib chiqib ketishini eʼlon qilgach, toliblar mamlakatning deyarli barcha hududlari oʻz xatti-harakatlarini faollashtirdi. Ular kundan-kunga yangi tumanlarni oʻz nazoratiga ostiga olmoqda. Vaziyat Afgʻonistonning Oʻzbekiston va Tojikiston bilan chegaradosh hududlarida keskinlashgan.

Toliblar tojik-afgʻon chegarasini nazorat qilmoqda: endi nima boʻladi?

© AP / Allauddin KhanBoyeviki dvijeniya Taliban*
Boyeviki dvijeniya Taliban* - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.06.2021
Tolibon* Afgʻoniston ichida yirik shaharlarni qamal qilmoqda, 30dan ortiq qumanlarni va afgʻon-tojik chegarasining eng muhim oʻtish qismini egallab oldi. Ushbu vaziyat MO hududiga qanday taʼsir qilishi mumkinligi haqida harbiy analitik mulohazalari.
Afgʻonistondan chet el qoʻshinlarini toʻliq olib chiqishga 2 hafta qolganda Tolibon* tojik-afgʻon chegarasining muhim savdo-bojxona oʻtish qismi - "Sherxan-Bandar"ni egallab oldi. Markaziy Osiyo hududiga terrorchilik xavfi taʼsir qilish xavfi sezilarli oshdi.
Tolibon* harakati jangarilari 22 iyun kuni Afgʻoniston va Tojikiston chegarasining asosiy oʻtish qismi - "Sherxan-Bandar" nazorat punktini va uning yonidagi aholi punktini egallab oldi. Afgʻon harbiylarining bir qismi chegara orqali Tojikiston hududga oʻtib yashirinishdi.
Nazorat punkti orqali oʻtish cheklangan. Asosiy jangovar harkatlar Tolibon* qamal qilgan Qunduz shahri atrofida boʻlib oʻtmoqda. Bir vaqtning oʻzida jangarilar Bogʻlon, Hirot, Qunduz va Faryëb viloyatlaridan 30dan ortiq tumanlarni egallab olishdi va bugungi kunda Islom respublikasining toʻrtdagn uch qismini nazorat qilmoqda. Tolibon toʻliq gʻalabaning yaqinligini his qilmoqda.
Tadjikskiye pogranichniki na granitse s Afganistanom - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 23.06.2021
Dunyoda
Tojikiston Afgʻoniston bilan chegarani qoʻriqlashni kuchaytirdi
Qobul hukumati taslim boʻlish ehtimoli juda yuqori. Hukumati qoʻshinlari va politsiya oʻz vazifalarini uddalay olishmayapti. Prezident Ashraf Gʻani oʻtgan haftada mudofaa, ichki ishlar vazirlarini qurolli kuchlar bosh shtabi boshligʻini almashtirishiga toʻgʻri keldi. Bu ilojsizlikdan qilingan ishga oʻxshaydi. Afgʻon deputatlari aytishiga qaraganda hukumat malakatdagi vaziyat ustidan nazoratni yoʻqotgan va Afgʻonistonda Tolibonga qarshi kurash uchun jamoat fronti tashkil qilish taklif qilindi. Vaziyat tobora halokatli tus olib borar ekan, Toxar, Bogʻlon, Jauzjan, Sari-Pul, Faryob, Qunduz, Balx, Parvon, Qandagar va Bagdis viloyatlarida koʻngilliar otryadlaridan “xalq lashkarlari” tashkil qilinmoqda. NATO tomonidan oʻqitilgan va qurollangan hukumat armiyasi yenga olmagan jangarilarga qarshi yaxshi qurollanmagan koʻngillilar nima qila olishi mumkin?
Toliblar tomonidan egallab olingan "Sherxan-Bandar" oʻtish-nazorat punkti – Tojkiston va Afgʻoniston savdosi uchun – juda muhim joy edi. U orqali Markaziy, Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyoga yoʻnaltirilayotgan tovarlarning aksariyati olib oʻtilar edi. Bu bilan Tolibon istasa-istamasa Afgʻoniston tashqarisida xalqaro munosabatlarga taʼsir qilmoqda. Tojikiston chegaralarni mustahkamlab, oʻz hududida oʻn minglab afgʻon qochqinlarini qabul qilishga tayyor.

Markaziy Osiyo vaziyatni diqqat bilan kuzatmoqda

AQSH Harbiy kuchlarining Markaziy qoʻmondonligi (javobgarlik hududiga Yaqin Sharq va Markaziy Osiyo kiradi) xabariga koʻra, 10 iyulga qadar amerikalik harbiylarni Afgʻonistondan olib chiqish 50%ga yakunlanadi.
BMTning Afgʻonistondagi vakili Debora Layons haligacha afgʻonlararo urushni tinchlik yoʻli bilan hal qilib boʻlishiga ishonmoqda. Lekin tolibonning viloyat markazlarini “qamal qilish” va ularga hujum qilishga tayyorlik taktikasi— xorijiy qoʻshinlar olib chiqilganidan soʻng voqealar eng qaqshatgich stsenariy boʻyicha rivojlanishiga shubha qoldirmayapti. Qoʻshni davlatlar kuch va mablagʻlarini ushbu xavflarni bartaraf etishga sarflashga majbur.
Rossiya Xavfsizlik kengashi kotibi Nikolay Patrushev Dushanbeda 22 iyun kuni boʻlib oʻtgan ikki tomonlama muzokaralar chogʻida Tojikiston, Qozogʻiston va Qirgʻizistonlik hamkasabalari bilan Afgʻonistonga doir xavfsizlik masalalarini, va unga KXSHT va SHHT doirasida hamkorlik rejalarini muhokama qildi. Biroz oldin Markaziy Osiyo davlatlari mudofaa vazirlari bilan Rossiya mudofaa vaziri Sergey Shoygu uchrashgan edi.
Ministr oboronы RF Sergey Shoygu na poligone Donguz, gde proxodit osnovnoy etap strategicheskogo komandno-shtabnogo ucheniya Tsentr-2019. - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 29.04.2021
Kolumnistlar
Markaziy Osiyoda “tolibonga qarshi front” tashkil qilish - Shoygu missiyasi
Uchrashuvlar doirasida Oʻzbekiston va Rossiya mudofaa muassasalari 2021-2025 yillarda harbiy sohada strategik hamkorlik rejasini imzolashgan edi.
Muzokaralarda ishtiork etgan tomonlarning vakolat darajasi – afgʻon muammosi jiddiy ekanidan va Markaziy Osiyo davlatlari va Rossiyaning MDH hududida terrorchilikning har qanday shaklini cheklashga kirishishga tayyor ekanidan darak beradi.
Rossiya Afgʻonistonda vaziyat har qanday rivojlanishiga tayor, jumladan fuqaro urushining yangi bosqichi boshlanshiga va terrorchi guruhlarning shimoliy hududlarga interventsiya qilishga urinishiga ham. KXSHT oʻz aʼzolarining mudofaa imkoniyatlarini oshirish uchun barchi kerakli ishlarni amalga oshiradi. Undan tashqari, Afgʻoniston bilan chegaradosh barcha davlatlar, Jumladan Pokiston va Eron aʼzo boʻlgan SHHT tashkilotini ham ushbu muzokaralarga jalb qilish kerak.
Rossiya mudofaa vaziri Shoygu 23 iyun kuni Moskvada boʻlib oʻtgan Xalqaro xavfsizlik anjumanida, Islomobod va Tehron bilan hamkorlik qilmasdan “afgʻon tuguni”ni yechishning iloji yoʻqligini maʼlum qilgan edi.

Deja-vyu

Afgʻoniston tashqi ishlar vaziri Moxammad Xanif Atmar 22 iyun kuni BMT Xavfsizlik Kengashi majlisida “Ikki haftadan soʻng xorijiy qoʻshinlar chiqariladi va xalqaro hamjamiyat Doxada imzolangan shartnomaning birorta ham boʻlimini bajarmaganini koʻradi”, - degan edi. Aslida bu koʻpchillik uchun sir emas.
Stranы mira. Tadjikistan - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 21.06.2021
Dunyoda
Tojikistonda Afgʻoniston bilan chegaraga oid favqulodda yigʻilish oʻtkazildi
Pentagon va NATO Afgʻonistonda vaziyat allaqachon qoʻldan boy bergan va oʻzlarining shosha-pisha qochib qolishayotganini “qulay izohlar” bilan ifodalashmoqda. Ayrim doiralarda AQShqoʻshinlarining olib chiqilishi Gʻarbning geosiyosits raqibi boʻlgan – ayrim Janubiy va Markaziy Osiyo davlatlari hamda Rossiya uchun tuzoqqa aylanadi – kabi fikrlar juda ommaviy. Eslatib oʻtamiz Afgʻoniston - Tojikiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston, Pokiston, Xitoy, Eron, va Hindiston bilan chegaradosh. Ushbu mamlakatlarning barchasi radikal islom hukm surayotgan Afgʻonistonga qoʻshni boʻlgani sababli, xavfsizlikni tushish ehtimoli bor. Vashingtonga aynan shu kerak. Lekin bir vaqtning oʻzida Pentagon Markaziy Osiyo hududida “zahira aerodrom” qidirayotgani, AQSH uchun Afgʻonistonni tark etish bu - majburiy chora ekanidan darak beradi.
Amerikaga xayrixoh boʻlgan, Afgʻonistonning sobiq prezidenti Hamid Karzay Associated Press agentligiga 21 iyun kuni bergan intervyusida AQSH va NATO Afgʻonistonda muvaffaqiyatsizlikka uchraganini maʼlum qildi: “Xalqaro hamjamiyat bu yerga 20 yil oldin ekstremizmga qarshi kurash va barqarorlikni taʼminlash maqsadida kelgan edi. Lekin hozir ekstremizm bu yerda – choʻqqisiga chiqqan, koalitsiya kuchlari esa mamlakatni “sharmandalik va halokat” ichida qoldirib ketishmoqda.
20yillik jangovar harakatlar davomida Tolibon* AQShni tinchlikka majburladi. Ehtimol yaqin vaqt ichidan toliblar Afgʻonistondan tashqarida ham hukumronlik qilishni istab qolar. Maʼlumot uchun, ular “Islomiy davlat” loyihasidan voz kechishmayapti. Afgʻonistonda boshq xil buzgʻunchi kuchlar ham bor – “Al-Qoida "*, ID* va yana 30ga yaqin terrorchi guruhlar.
Eslatib oʻtamiz, tolibon Afgʻonistonda hukumatni 1996 yilda jang bilan qoʻlga kiritgan va shundan soʻng mamlakatda qattiqqoʻl shariat qonunlarini joriy etgan edi. Qatl qilish, qoʻl oyogʻini kesish va boshqa jazolar omma oldida amalga oshirish joriy etilgan edi. Shuningdek kino, televideniyeni taʼqiqlash, erkaklarga soqol qoʻyish, ayollarga paranji kiyish va boshqalar.
Bыvshiye boyeviki Talibana nesut svoye orujiye - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 02.06.2020
Dunyoda
BMT: “Tolibon” “Al-Qoida” bilan aloqalarni davom ettirmoqda
Undan tashqari, tolibon Al-Qoida yetakchisini oʻz himoyasiga olgan edi. Oradan besh yil oʻtib AQSH va NATO ularni siqib chiqardi.
Pentagon rahbari Lloyd Ostin aytishiga koʻra, Al-Qoida Afgʻonistonga oʻz taʼsirini NATO qoʻshinlari olib chiqilganidan soʻng 2 yil oʻtib tiklab olishi mumkin. Shundan soʻng u AQSH va uning ittifoqchilariga xavf tugʻdira boshlaydi. Ana shunda afgʻon tarixining soʻnggi 25 yilligi yana qayta takrorlanishi mumkin. “Xalifat”ning siyosiy iqtisodiy va jangovar mustahkamligi uchun qoʻshni davlatlarning yangi kuch va resurslari kerak boʻlishi mumkin.
* - Rosssiya va boshqa davlatlarda taʼqiqlangan terrorchi tashkilot
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala